Luận văn Thạc sĩ Văn học: Thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn Đoàn Lê

3,847
283
122
28
3.1.2.2. Bi kịch tình yêu.
Tình yêu đề tài muôn thủa trong văn học. Thời kỳ đổi mới, nhất là đối
với các cây bút nữ, tình yêu với muôn vàn cung bậc đã được các nhà văn tái hiện
hết sức sinh động dưới cảm quan tinh tế, sâu sắc cũng như cách lý giải riêng của
mình.. Đề tài này cũng được trở đi trở lại trong nhiều sáng tác của Đoàn Lê.
Ái tình giống như một thứ gia vị mà không thể không có trong hạnh phúc
của mỗi đời người nhưng nó cũng là căn nguyên của những tấn bi kịch. Tình yêu
trong sáng tác của Đoàn Lê có nhiều cunng bậc, sắc thái khác nhau: Có tình yêu
đơn phương vọng (Dấu hỏi gửi thượng đế, Tình Guột); tình yêu tan vỡ
chia lìa ( Na ơi); tình yêu chung thủy thầm lặng (Oan hồn nđá dốc, Chờ
nhật thực, Đêm ngâu vào.), tình yêu nông nàn say đắm đến si điên dại
nhưng chỉ thoáng chốc, thoảng qua (Trăng đường, Giao cảm cuối cùng)..
.Nhưng dù cung bậc sắc thái nào thì trong sáng tác của Đoàn Lê tất cả những
câu chuyện tình ấy đều có chung một sắc thái bi kịch.
Tình yêu trong sáng tác của Đoàn Lê mang rất nhiều cung bậc. Mỗi cung
bậc đều được nhà văn thể hiện đến tận cùng. Nếu đã yêu yêu hết mình, suốt
đời chung thuỷ với mối tình ấy, chết rồi vẫn yêu, vẫn mong được chăm sóc bảo
vệ người mình u. Đó một tình yêu thánh thiện, yêu bằng cả tấm lòng
không đòi hỏi phải đền đáp. thế rơi vào bi kịch. Ấy tình yêu của lão
Guột trong Tình Guột. Lão Guột không may mắn được thượng đế ban phát
cho một hình hài đầy đủ, ưa nhìn như người ta. Lão chỉ có một con mắt sáng, đôi
chân vòng kiềng đi khuỳnh khuỳnh…Đổi lại, lão có một tâm hồn trong sáng,
một tình yêu thánh thiện. Tình yêu ấy lão dành cả cho cô Thảo- con chủ nhà
kém lão mười tuổi mà lão được giao nhiệm vụ trông nom, chăm sóc để ông
chủ lo buôn bán. Lão đã yêu cô Thảo bằng tất cả mọi thứ tình yêu trên thế gian
cộng lại: tình anh em, tình cha con, tình bạn bè, tình đôi lứa… lão coi việc che
chở, bảo vệ là thiên chức thiêng liêng của mình. Thậm chí khi vô tình để
khóc, lão liền bị ông bà chủ đánh đòn, lão còn lấy làm hạnh phúc và mong được
thường xuyên bị đánh để được cô dỗ dành, an ủi, vỗ về. Vì thế Thảo chính là
niềm vui mục đích sống của cuộc đời lão. Năm lấy con ông Phán ngoài
tỉnh, dù đau đớn đến tan nát cả cõi lòng, lão vẫn cầu chúc cho cô có được hạnh
phúc. Lão biết mình không xứng với cô và cũng chưa bao giờ dám mơ mình có
thể sánh duyên cùng cô Thảo mà chỉ mong được gần gũi che chở, bảo vệ cho cô.
28 3.1.2.2. Bi kịch tình yêu. Tình yêu là đề tài muôn thủa trong văn học. Thời kỳ đổi mới, nhất là đối với các cây bút nữ, tình yêu với muôn vàn cung bậc đã được các nhà văn tái hiện hết sức sinh động dưới cảm quan tinh tế, sâu sắc cũng như cách lý giải riêng của mình.. Đề tài này cũng được trở đi trở lại trong nhiều sáng tác của Đoàn Lê. Ái tình giống như một thứ gia vị mà không thể không có trong hạnh phúc của mỗi đời người nhưng nó cũng là căn nguyên của những tấn bi kịch. Tình yêu trong sáng tác của Đoàn Lê có nhiều cunng bậc, sắc thái khác nhau: Có tình yêu đơn phương vô vọng (Dấu hỏi gửi thượng đế, Tình Guột); có tình yêu tan vỡ chia lìa ( Na ơi); có tình yêu chung thủy thầm lặng (Oan hồn ngõ đá dốc, Chờ nhật thực, Đêm ngâu vào.), Có tình yêu nông nàn say đắm đến si mê điên dại nhưng chỉ thoáng chốc, thoảng qua (Trăng đường, Giao cảm cuối cùng).. .Nhưng dù ở cung bậc sắc thái nào thì trong sáng tác của Đoàn Lê tất cả những câu chuyện tình ấy đều có chung một sắc thái bi kịch. Tình yêu trong sáng tác của Đoàn Lê mang rất nhiều cung bậc. Mỗi cung bậc đều được nhà văn thể hiện đến tận cùng. Nếu đã yêu là yêu hết mình, suốt đời chung thuỷ với mối tình ấy, chết rồi vẫn yêu, vẫn mong được chăm sóc bảo vệ người mình yêu. Đó là một tình yêu thánh thiện, yêu bằng cả tấm lòng mà không đòi hỏi phải đền đáp. Vì thế mà rơi vào bi kịch. Ấy là tình yêu của lão Guột trong Tình Guột. Lão Guột không có may mắn được thượng đế ban phát cho một hình hài đầy đủ, ưa nhìn như người ta. Lão chỉ có một con mắt sáng, đôi chân vòng kiềng đi khuỳnh khuỳnh…Đổi lại, lão có một tâm hồn trong sáng, có một tình yêu thánh thiện. Tình yêu ấy lão dành cả cho cô Thảo- con chủ nhà kém lão mười tuổi mà lão được giao nhiệm vụ trông nom, chăm sóc để ông bà chủ lo buôn bán. Lão đã yêu cô Thảo bằng tất cả mọi thứ tình yêu trên thế gian cộng lại: tình anh em, tình cha con, tình bạn bè, tình đôi lứa… lão coi việc che chở, bảo vệ cô là thiên chức thiêng liêng của mình. Thậm chí khi vô tình để cô khóc, lão liền bị ông bà chủ đánh đòn, lão còn lấy làm hạnh phúc và mong được thường xuyên bị đánh để được cô dỗ dành, an ủi, vỗ về. Vì thế cô Thảo chính là niềm vui là mục đích sống của cuộc đời lão. Năm cô lấy con ông Phán ngoài tỉnh, dù đau đớn đến tan nát cả cõi lòng, lão vẫn cầu chúc cho cô có được hạnh phúc. Lão biết mình không xứng với cô và cũng chưa bao giờ dám mơ mình có thể sánh duyên cùng cô Thảo mà chỉ mong được gần gũi che chở, bảo vệ cho cô.
29
Từ khi Thảo theo chồng ra tỉnh lão sống lầm lũi như cái bóng, lặng lẽ dõi
theo cô. Lão đau đớn thẫn thờ như đứt từng khúc ruột khi biết cô bị hành hạ, rồi
bị bỏ rơi khi ốm đau bệnh tật. Một m lão trốn nhà lên thành phố, tìm đến
nhà thương thăm Thảo, lão phải nói dối ông chủ cử ra để an lòng.
Nhìn dáng hình tiều tụy của cô, lão xót xa nuốt thầm những giọt nước mắt, rồi
cô ra đi nhẹ nhàng thanh thản trên tay lão Guột. Từ đó lão nguyện gần gũi, che
chở, bảo vệ để yên lòng an nghỉ. Sau nghĩa cử cao đẹp của cô Thảo: nguyện
hiến mình cho y học, lão Guột đã tìm mọi cách trở thành người bảo vchăm
chút cho những mẫu tiêu bản của trường đại học Y khoa nơi cô Thảo hiến mình.
Lão chăm chút cho cô như người mẹ hiền chăm chút đứa con thơ, Lão hầu như
không cho ai động đến mẫu ấy.
Một ngày kia lão nhìn thấy con bé Mận - con vợ chồng người bán hàng
nước ở cổng trường, giống cô Thảo như đúc, Lão thấy mình như được tái sinh,
sống cuộc đời thứ hai. Lão chăm chút con bé, yêu thương nó bằng tất cả tình yêu
thương đã dành cho Thảo. Có bao nhiêu tiền lương giành dụm, lão đều gửi
tiết kiệm cho con Mận đến mức cha nghi ngờ cách của lão khiến lão
suýt mất mạng. Lão nhìn thấy nó tất cả những nét gần gũi yêu thương của cô
Thảo ngày nào. Cũng vì thế lão yêu nó bằng tất cả nỗi nhớ nhung khắc khoải về
cô Thảo trong suốt bao nhiêu năm qua. Cũng vì nó mà lão cố gắng sống và thấy
cuộc đời mình có ý nghĩa hơn. Sau trận ốm trở về, thấy mẫu xác của cô Thảo bị
mổ xẻ, lão cảm nhận như có ng trăm mũi dao đang cắt xẻ thân thể mình, lão
ngã lăn ra đất ngất lịm đi chẳng bao giờ còn dậy được nữa. Trước khi chết,
lão vẫn muốn nhắn gửi một ước nguyện được gần gũi bảo vệ Thảo. Lão đã
hiến thân cho y học để đời đời kiếp kiếp được ở bên cô Thảo.
Đa phần những u chuyện viết về tình yêu của Đoàn không phải
những câu chuyện tình lãng mạn, lâm ly với những kết thúc có hậu. Truyện viết
về tình yêu của Đoàn triết sâu sắc để lại những dư vị sâu xa cho lòng
người. Tình yêu của lão Guột gần như tình yêu của một vị thánh: yêu hết mình,
yêu hết lòng, yêu hết kiếp này sang kiếp khác, một tình yêu cao thượng bao
dung đến hỷ sả. Nếu cuộc đời này ai cũng có được tình yêu như tình yêu của lão
Guột thì trái đất sẽ bớt đi nỗi khổ đau của kiếp người. Nhưng vì là tình yêu đơn
phương nên dai dẳng , mãnh liệt và có sắc thái bi kịch bùi ngùi day dứt. Trong
sâu thẳm lòng lão luôn khát khao hạnh phúc, khát khao được yêu nhưng những
29 Từ khi cô Thảo theo chồng ra tỉnh lão sống lầm lũi như cái bóng, lặng lẽ dõi theo cô. Lão đau đớn thẫn thờ như đứt từng khúc ruột khi biết cô bị hành hạ, rồi bị bỏ rơi khi cô ốm đau bệnh tật. Một hôm lão trốn nhà lên thành phố, tìm đến nhà thương thăm cô Thảo, lão phải nói dối là ông bà chủ cử ra để cô an lòng. Nhìn dáng hình tiều tụy của cô, lão xót xa nuốt thầm những giọt nước mắt, rồi cô ra đi nhẹ nhàng thanh thản trên tay lão Guột. Từ đó lão nguyện gần gũi, che chở, bảo vệ để cô yên lòng an nghỉ. Sau nghĩa cử cao đẹp của cô Thảo: nguyện hiến mình cho y học, lão Guột đã tìm mọi cách trở thành người bảo vệ chăm chút cho những mẫu tiêu bản của trường đại học Y khoa nơi cô Thảo hiến mình. Lão chăm chút cho cô như người mẹ hiền chăm chút đứa con thơ, Lão hầu như không cho ai động đến mẫu ấy. Một ngày kia lão nhìn thấy con bé Mận - con vợ chồng người bán hàng nước ở cổng trường, giống cô Thảo như đúc, Lão thấy mình như được tái sinh, sống cuộc đời thứ hai. Lão chăm chút con bé, yêu thương nó bằng tất cả tình yêu thương đã dành cho cô Thảo. Có bao nhiêu tiền lương giành dụm, lão đều gửi tiết kiệm cho con bé Mận đến mức cha nó nghi ngờ tư cách của lão khiến lão suýt mất mạng. Lão nhìn thấy ở nó tất cả những nét gần gũi yêu thương của cô Thảo ngày nào. Cũng vì thế lão yêu nó bằng tất cả nỗi nhớ nhung khắc khoải về cô Thảo trong suốt bao nhiêu năm qua. Cũng vì nó mà lão cố gắng sống và thấy cuộc đời mình có ý nghĩa hơn. Sau trận ốm trở về, thấy mẫu xác của cô Thảo bị mổ xẻ, lão cảm nhận như có hàng trăm mũi dao đang cắt xẻ thân thể mình, lão ngã lăn ra đất ngất lịm đi và chẳng bao giờ còn dậy được nữa. Trước khi chết, lão vẫn muốn nhắn gửi một ước nguyện được gần gũi bảo vệ cô Thảo. Lão đã hiến thân cho y học để đời đời kiếp kiếp được ở bên cô Thảo. Đa phần những câu chuyện viết về tình yêu của Đoàn Lê không phải là những câu chuyện tình lãng mạn, lâm ly với những kết thúc có hậu. Truyện viết về tình yêu của Đoàn Lê có triết lý sâu sắc để lại những dư vị sâu xa cho lòng người. Tình yêu của lão Guột gần như tình yêu của một vị thánh: yêu hết mình, yêu hết lòng, yêu hết kiếp này sang kiếp khác, một tình yêu cao thượng bao dung đến hỷ sả. Nếu cuộc đời này ai cũng có được tình yêu như tình yêu của lão Guột thì trái đất sẽ bớt đi nỗi khổ đau của kiếp người. Nhưng vì là tình yêu đơn phương nên dai dẳng , mãnh liệt và có sắc thái bi kịch bùi ngùi day dứt. Trong sâu thẳm lòng lão luôn khát khao hạnh phúc, khát khao được yêu nhưng những
30
mặc cảm về hình hài thân phận khiến lão rơi vào bi kịch. Điều đáng quý ở lão
Guột cũng như nhiều nhân vật khác của Đoàn là: dù rơi vào bi kịch họ vẫn
không hề buông xuôi, phá phách, tha hóa trái lại phẩm chất nhân cách họ vẫn
thật cao thượng xứng đáng là Con Ngƣời.
Cũng một loại bi kịch về sự thiếu hụt hình hài, Huệ trong Dấu hỏi gửi
thượng đế rơi vào bi kịch tình yêu đơn phương. hẳn hai mươi ba người
tình tưởng tượng để đêm đêm vẫn đi về nâng niu, ve vuốt m sự cùng cô. Dù là
những cuộc tình tưởng tượng nhưng vẫn có đsắc thái cung bậc của những
tình yêu lãng mạn. Cô Huệ không có may mắn được thượng đế ban phát cho một
hình hài, nhan sắc hoàn thiện như những cô gái khác, cô vừa nhỏ lại gù. Những
mặc cảm về hình hài khiến luôn sống trong âm thầm lặng lẽ: cố không m
phiền đến ai cũng không để ai nhìn ngó đến mình, một lối sống rất giản dị,
khiêm tốn. Đó là cái vỏ bọc bề ngoài để ẩn dấu con người thực bên trong. Thực
tế cô là một cô gái có tâm hồn phong phú, có khát vọng tình yêu mãnh liệt, trong
sáng, lành mạnh và cùng cao thượng. Cô thường gửi tình yêu ấy qua những
trang nhật những giấc mơ đêm đêm vẫn ru vỗ tâm hồn, xoa dịu những
khát khao yêu đương cháy bỏng i sâu thẳm lòng cô. Bằng chứng của những
cuộc tình ấy là những cánh hồng khô nơi những trang nhật ký có những nét chữ
rất ngay ngắn và rất đẹp gửi gắm giấc mộng tình yêu của với một người đàn
ông nào đó. Những người đàn ông lướt qua cuộc đời cô Huệ đều là những người
đàn ông tưởng, tài hoa: một đạo diễn điện ảnh hết sức phong nhã, một nhà
thơ, một họa sỹ độc thân, một ông trung tướng về hưu, một diễn viên điện
ảnh…Dẫu chưa một lần được nghe lời thổ lộ tiếng nói thổn thức từ một trái tim
yêu nhưng cô Huệ vẫn tưởng tượng đầy đủ những cung bậc sắc độ của một tình
yêu mãnh liệt: hy vọng phập phồng, hờn ghen giận dỗi, đau đớn tủi
hổ…Đó là mối tình tưởng tượng của cô với một diễn viên điện ảnh đóng vai Chí
Phèo trong phim Làng đại ngày ấy khi anh dừng ng mua mấy tấm
phong bì. Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ khiến lòng cô thổn thức, trái tim cô run rẩy
loạn nhịp. muốn kéo dài mãi cái giây phút được sát gần bên anh, được cảm
nhận hơi ấm từ thân thể cường tráng của anh lan thấm sang cô. Khi anh đi rồi,
cái giọng trầm êm với tiếng cười nhẹ nhàng cứ khiến lòng em đau thắt”.
đêm đó cũng như nhiều đêm khác thấy anh trong những giấc thật
nồng cháy, ngọt ngào: “Những người tình đã đến thủ thỉ bên gối nàng cả ngàn
30 mặc cảm về hình hài thân phận khiến lão rơi vào bi kịch. Điều đáng quý ở lão Guột cũng như nhiều nhân vật khác của Đoàn Lê là: dù rơi vào bi kịch họ vẫn không hề buông xuôi, phá phách, tha hóa trái lại phẩm chất nhân cách họ vẫn thật cao thượng xứng đáng là Con Ngƣời. Cũng một loại bi kịch về sự thiếu hụt hình hài, cô Huệ trong Dấu hỏi gửi thượng đế rơi vào bi kịch tình yêu đơn phương. Cô có hẳn hai mươi ba người tình tưởng tượng để đêm đêm vẫn đi về nâng niu, ve vuốt tâm sự cùng cô. Dù là những cuộc tình tưởng tượng nhưng nó vẫn có đủ sắc thái cung bậc của những tình yêu lãng mạn. Cô Huệ không có may mắn được thượng đế ban phát cho một hình hài, nhan sắc hoàn thiện như những cô gái khác, cô vừa nhỏ lại gù. Những mặc cảm về hình hài khiến cô luôn sống trong âm thầm lặng lẽ: cố không làm phiền đến ai và cũng không để ai nhìn ngó đến mình, một lối sống rất giản dị, khiêm tốn. Đó là cái vỏ bọc bề ngoài để ẩn dấu con người thực bên trong. Thực tế cô là một cô gái có tâm hồn phong phú, có khát vọng tình yêu mãnh liệt, trong sáng, lành mạnh và vô cùng cao thượng. Cô thường gửi tình yêu ấy qua những trang nhật ký và những giấc mơ đêm đêm vẫn ru vỗ tâm hồn, xoa dịu những khát khao yêu đương cháy bỏng nơi sâu thẳm lòng cô. Bằng chứng của những cuộc tình ấy là những cánh hồng khô nơi những trang nhật ký có những nét chữ rất ngay ngắn và rất đẹp gửi gắm giấc mộng tình yêu của cô với một người đàn ông nào đó. Những người đàn ông lướt qua cuộc đời cô Huệ đều là những người đàn ông lý tưởng, tài hoa: một đạo diễn điện ảnh hết sức phong nhã, một nhà thơ, một họa sỹ độc thân, một ông trung tướng về hưu, một diễn viên điện ảnh…Dẫu chưa một lần được nghe lời thổ lộ tiếng nói thổn thức từ một trái tim yêu nhưng cô Huệ vẫn tưởng tượng đầy đủ những cung bậc sắc độ của một tình yêu mãnh liệt: có hy vọng phập phồng, có hờn ghen giận dỗi, có đau đớn tủi hổ…Đó là mối tình tưởng tượng của cô với một diễn viên điện ảnh đóng vai Chí Phèo trong phim Làng vũ đại ngày ấy khi anh dừng ở hàng cô mua mấy tấm phong bì. Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ khiến lòng cô thổn thức, trái tim cô run rẩy loạn nhịp. Cô muốn kéo dài mãi cái giây phút được sát gần bên anh, được cảm nhận hơi ấm từ thân thể cường tráng của anh lan thấm sang cô. Khi anh đi rồi, “cái giọng trầm êm với tiếng cười nhẹ nhàng cứ khiến lòng em đau thắt”. Và đêm đó cũng như nhiều đêm khác cô mơ thấy anh trong những giấc mơ thật nồng cháy, ngọt ngào: “Những người tình đã đến thủ thỉ bên gối nàng cả ngàn
31
những lời âu yếm, không ai gian dối, không ai thô lận vô tình, mọi người đều tìm
cách chiều lòng nàng, nhận sự dâng hiến từ nàng như nhận một ân phước. Đêm
đêm những vòng tay êm ái nâng niu đưa nàng vào giấc ngủ êm đềm…” Rồi một
hôm nào đấy, Huệ tình bắt gặp một người tình trong của mình nh
bước với một cô gái xinh đẹp khác, trái tim cô đau thắt, ánh mắt nhìn ngây dại
tuyệt vọng, chưa bao giờ cô thấy mình bị tổn thương đến thế. Cô Huệ vĩnh biệt
mối tình đó trong đớn đau tuyệt vọng.
Bi kịch tình yêu của Huệ bi kịch của một tâm hồn luôn khao khát
yêu đương không được thỏa. Đó chuỗi những khao khát dày đến
khổ sở, đau đớn. nhiên không thể thỏa mãn trong cuộc đời thực, cô tìm cách
giải tỏa trong những giấc mơ. Nhưng giấc vẫn mãi chỉ giấc mơ, Huệ
không sao thoát khỏi những khao khát u đương cháy bỏng đang ngày đêm dày
vò cô. Dù đã tự huyễn hoặc mình bằng những cuộc tình tưởng tượng để xoa dịu
sự khô cháy của những năm tháng tuổi xuân cô độc, nhưng thiên chức người phụ
nữ với khát khao làm vợ, làm mẹ vẫn canh cánh trong lòng cô. Trong một đêm
mưa gió bão bùng, không thể cầm lòng, đã bước qua ranh giới của những
phép tắc, luật lệ và cả sự mặc cảm của thân phận để chủ động đến với người đàn
ông cũng có cảnh ngộ như mình mong có một đứa con để ôm ấp, bế bồng, xóa
đi khoảng trống tận trong lòng. Nhưng thật là bi thảm, người đàn ông ấy đã
bị những năm tháng quân ngũ cướp đi cái đáng quý nhất của đời người đàn ông,
ông ta đã chẳng thể cho Huệ một mụn con. Rút cục Huvẫn phải sống
trong bi kịch đơn đến hết cuộc đời. Nhìn từ mọi góc độ, khát vọng của
Huệ là rất chính đáng, rất nhân bản của người phụ nữ từ xưa đến nay. Chỉ tiếc
nó không thể trở thành sự thực trong hoàn cảnh của cô nên mới thành bi kịch.
Quả thực những trang viết của Đoàn về bi kịch cuộc đời Hu
những trang viết cảm động nhất. Nó được tạo nên từ sự rung động sâu sắc của
một tâm hồn phụ nữ giầu yêu thương với nỗi cô đơn, khao khát của người đồng
giới. Cũng vì cảm thông, yêu mến, trân trọng nên Đoàn mới phát hiện ngợi
ca vẻ đẹp m hồn phong pẩn sâu bên trong vẻ bề ngoài đầy thiếu hụt của
người phụ nữ kia. Đó một trái tim chỉ biết yêu thương không đòi hỏi, không
thù hận: hồn nhiên khao khát được dâng hiến, bao dung, hỷ xả đến mức thánh
thiện”. Nó không bao giờ bị mặc cảm dung tục làm vấy bẩn. Đó chính là ước ao
31 những lời âu yếm, không ai gian dối, không ai thô lận vô tình, mọi người đều tìm cách chiều lòng nàng, nhận sự dâng hiến từ nàng như nhận một ân phước. Đêm đêm những vòng tay êm ái nâng niu đưa nàng vào giấc ngủ êm đềm…” Rồi một hôm nào đấy, cô Huệ vô tình bắt gặp một người tình trong mơ của mình sánh bước với một cô gái xinh đẹp khác, trái tim cô đau thắt, ánh mắt nhìn ngây dại tuyệt vọng, chưa bao giờ cô thấy mình bị tổn thương đến thế. Cô Huệ vĩnh biệt mối tình đó trong đớn đau tuyệt vọng. Bi kịch tình yêu của cô Huệ là bi kịch của một tâm hồn luôn khao khát yêu đương mà không được thỏa. Đó là chuỗi những khao khát dày vò cô đến khổ sở, đau đớn. Dĩ nhiên không thể thỏa mãn trong cuộc đời thực, cô tìm cách giải tỏa trong những giấc mơ. Nhưng giấc mơ vẫn mãi chỉ là giấc mơ, cô Huệ không sao thoát khỏi những khao khát yêu đương cháy bỏng đang ngày đêm dày vò cô. Dù đã tự huyễn hoặc mình bằng những cuộc tình tưởng tượng để xoa dịu sự khô cháy của những năm tháng tuổi xuân cô độc, nhưng thiên chức người phụ nữ với khát khao làm vợ, làm mẹ vẫn canh cánh trong lòng cô. Trong một đêm mưa gió bão bùng, không thể cầm lòng, cô đã bước qua ranh giới của những phép tắc, luật lệ và cả sự mặc cảm của thân phận để chủ động đến với người đàn ông cũng có cảnh ngộ như mình mong có một đứa con để ôm ấp, bế bồng, xóa đi khoảng trống vô tận trong lòng. Nhưng thật là bi thảm, người đàn ông ấy đã bị những năm tháng quân ngũ cướp đi cái đáng quý nhất của đời người đàn ông, ông ta đã chẳng thể cho cô Huệ một mụn con. Rút cục cô Huệ vẫn phải sống trong bi kịch cô đơn đến hết cuộc đời. Nhìn từ mọi góc độ, khát vọng của cô Huệ là rất chính đáng, rất nhân bản của người phụ nữ từ xưa đến nay. Chỉ tiếc nó không thể trở thành sự thực trong hoàn cảnh của cô nên mới thành bi kịch. Quả thực những trang viết của Đoàn Lê về bi kịch cuộc đời cô Huệ là những trang viết cảm động nhất. Nó được tạo nên từ sự rung động sâu sắc của một tâm hồn phụ nữ giầu yêu thương với nỗi cô đơn, khao khát của người đồng giới. Cũng vì cảm thông, yêu mến, trân trọng nên Đoàn Lê mới phát hiện ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn phong phú ẩn sâu bên trong vẻ bề ngoài đầy thiếu hụt của người phụ nữ kia. Đó là một trái tim chỉ biết yêu thương không đòi hỏi, không thù hận: “hồn nhiên khao khát được dâng hiến, bao dung, hỷ xả đến mức thánh thiện”. Nó không bao giờ bị mặc cảm dung tục làm vấy bẩn. Đó chính là ước ao
32
vươn tới một tình yêu cao đẹp đạt đến mức thánh thiện của nhà văn và của con
người ở mọi thời đại.
người phụ nữ đã trải qua nhiều thăng trầm, nhiều nỗi chuân chuyên
trong cuộc sống, Đoàn Lê rất nâng niu những giá trị đích thực của tình yêu.
luôn trân trọng những khoảnh khắc yêu chân thành cũng đau đớn, xót xa cho
những mối tình đẹp bị chia lìa tan vỡ. Qua những bi kịch tình yêu tan vỡ ấy, nhà
văn như muốn gửi đến mọi người nhất thế hệ trẻ- những người đã yêu, đang
yêu và sẽ yêu bức thông điệp: hãy mạnh dạn đón nhận tình yêu khi nó đến, hãy
sống hết mình vì tình yêu, hãy bao dung độ lượng, đừng vì chút tự ái cá nhân mà
vuột mất tình yêu để suốt đời phải sống trong sự hối tiếc.
Tình yêu luôn khát khao tuyệt đích: khát khao được khám phá, chiếm
lĩnh tâm hồn người mình yêu, cả khao khát được che chở bảo vệ cho người mình
yêu. Tình yêu cũng luôn đòi hỏi sự tuyệt đối, duy nhất, trọn vẹn, nó không chấp
nhận sự chia sẻ cho dẫu ở hình thức nào. Nếu phá vỡ nguyên tắc đó, tình yêu sẽ
rơi vào bi kịch của sự đổ vỡ chia ly. Tình yêu của một anh cán bộ khoa học
một diễn viên nhà hát Na ơi một tình yêu như thế. Họ đã yêu nhau
bằng tất cả sự rung động bỏng cháy của một tình yêu đầu đời khờ dại và sự bồng
bột nhiều tự ái của tuổi trẻ. Bất chấp giông bão từ phía hai gia đình, anh vẫn nói:
Cho dù tôi phải lên giàn thiêu, tôi vẫn không thôi yêu em, Na ơi”. Tưởng rằng
tình yêu mãnh liệt ấy sẽ giúp họ vượt qua mọi sóng gió để cập bến bờ hạnh
phúc. Nhưng thật bất ngờ, chỉ vì một phút tự ái, họ đã vĩnh viễn mất nhau. Anh
không chấp nhận được việc người yêu của mình có tì vết, cho dẫu đó là “tai nạn
nghề nghiệp” ngoài ý muốn. Trong một phút giây không thể kiềm chế được
mình, anh đã buông lời trách cứ phũ phàng khiến cô bị tổn thương ghê gớm. Thế
là không một lời xin lỗi, giải thích, họ đã mãi mãi xa nhau để lại một nỗi đau,
một khoảng trống, một nỗi khắc khoải day dứt ân hận không gì khỏa lấp nổi.
Sau hai mươi năm, họ tình cờ gặp nhau khi cả hai đã có tổ ấm đủ đầy, chỉ
có điều cuộc sống riêng của cả hai người đều không được hạnh phúc lắm. Chị có
một con gái và gia đình bao phen đứng trước sóng gió của sự tan vỡ. Anh có hai
con trai một vợ đau yếu, ghen tuông. Cuộc gặp gỡ ấy khiến những xúc
cảm dồn nén trong hai mươi năm cùng lúc xối xả tràn về, họ cùng hối tiếc đã để
mất nhau. Khi muốn khỏa lấp những trống trải của hai mươi năm thì một trong
hai người đã không còn trên cõi đời này nữa, để lại nỗi đau và sự luyến tiếc đến
32 vươn tới một tình yêu cao đẹp đạt đến mức thánh thiện của nhà văn và của con người ở mọi thời đại. Là người phụ nữ đã trải qua nhiều thăng trầm, nhiều nỗi chuân chuyên trong cuộc sống, Đoàn Lê rất nâng niu những giá trị đích thực của tình yêu. Bà luôn trân trọng những khoảnh khắc yêu chân thành và cũng đau đớn, xót xa cho những mối tình đẹp bị chia lìa tan vỡ. Qua những bi kịch tình yêu tan vỡ ấy, nhà văn như muốn gửi đến mọi người nhất là thế hệ trẻ- những người đã yêu, đang yêu và sẽ yêu bức thông điệp: hãy mạnh dạn đón nhận tình yêu khi nó đến, hãy sống hết mình vì tình yêu, hãy bao dung độ lượng, đừng vì chút tự ái cá nhân mà vuột mất tình yêu để suốt đời phải sống trong sự hối tiếc. Tình yêu luôn là khát khao tuyệt đích: khát khao được khám phá, chiếm lĩnh tâm hồn người mình yêu, cả khao khát được che chở bảo vệ cho người mình yêu. Tình yêu cũng luôn đòi hỏi sự tuyệt đối, duy nhất, trọn vẹn, nó không chấp nhận sự chia sẻ cho dẫu ở hình thức nào. Nếu phá vỡ nguyên tắc đó, tình yêu sẽ rơi vào bi kịch của sự đổ vỡ chia ly. Tình yêu của một anh cán bộ khoa học và một cô diễn viên nhà hát ở “Na ơi” là một tình yêu như thế. Họ đã yêu nhau bằng tất cả sự rung động bỏng cháy của một tình yêu đầu đời khờ dại và sự bồng bột nhiều tự ái của tuổi trẻ. Bất chấp giông bão từ phía hai gia đình, anh vẫn nói: “Cho dù tôi phải lên giàn thiêu, tôi vẫn không thôi yêu em, Na ơi”. Tưởng rằng tình yêu mãnh liệt ấy sẽ giúp họ vượt qua mọi sóng gió để cập bến bờ hạnh phúc. Nhưng thật bất ngờ, chỉ vì một phút tự ái, họ đã vĩnh viễn mất nhau. Anh không chấp nhận được việc người yêu của mình có tì vết, cho dẫu đó là “tai nạn nghề nghiệp” ngoài ý muốn. Trong một phút giây không thể kiềm chế được mình, anh đã buông lời trách cứ phũ phàng khiến cô bị tổn thương ghê gớm. Thế là không một lời xin lỗi, giải thích, họ đã mãi mãi xa nhau để lại một nỗi đau, một khoảng trống, một nỗi khắc khoải day dứt ân hận không gì khỏa lấp nổi. Sau hai mươi năm, họ tình cờ gặp nhau khi cả hai đã có tổ ấm đủ đầy, chỉ có điều cuộc sống riêng của cả hai người đều không được hạnh phúc lắm. Chị có một con gái và gia đình bao phen đứng trước sóng gió của sự tan vỡ. Anh có hai con trai và một bà vợ đau yếu, ghen tuông. Cuộc gặp gỡ ấy khiến những xúc cảm dồn nén trong hai mươi năm cùng lúc xối xả tràn về, họ cùng hối tiếc đã để mất nhau. Khi muốn khỏa lấp những trống trải của hai mươi năm thì một trong hai người đã không còn trên cõi đời này nữa, để lại nỗi đau và sự luyến tiếc đến
33
ngẩn ngơ cho người còn sống… Bi kịch của họ bi kịch của một tình yêu tan
vỡ, chia lìa do sự tự trọng quá cao, do đặt cái i lên trên mọi thứ. nhiên tự
trọng là phẩm chất đáng quý của con người, song trong tình yêu, nhất khi đã
yêu hết mình thì vẫn cần sự bao dung, độ lượng để dung nạp cả những khuyết
điểm của người kia. như thế tình yêu mới không rơi vào bi kịch những
người yêu nhau mới không phải hối tiếc, không bị những day dứt dày vò đến hết
cuộc đời. Bao dung độ lượng, hết lòng người mình yêu phải chăng những
thông điệp tình yêu mà Đoàn Lê muốn gửi gắm qua mỗi trang viết của mình.
Trong tình yêu, bên cạnh phẩm chất bao dung độ lượng vẫn rất cần một
sự mạnh bạo, dứt khoát, quyết đoán giành lấy tình yêu để suốt đời khỏi phải hối
tiếc vì srụt không quyết đoán để mất nhau. Đó bi kịch của “tôi”
“nàng” Đêm ngâu vào”. Anh đã yêu nàng bằng tất cả sự đam mê, n thờ,
ngưỡng mộ. Nàng đáp lại tình yêu ấy bằng sự rụt rè, kín đáo. ng vì sự thiếu
quyết đoán của anh mà anh đã vĩnh viễn mất nàng. Dù trong thâm tâm cả ngàn
lời anh đã nói: “Anh sinh ra là để cho em. Ngược lại, em sinh ra là để cho anh,
Nếu không em anh không thể sống được”. Vậy mà đến giây phút quyết định
anh lại không chứng minh được tình yêu mãnh liệt của mình. Chỉ trong một giây
phút do dự anh đã vuột mất nàng để suốt đời không hết ân hận, suốt đời chết
chìm trong sự hối tiếc. Lẽ ra trong giây phút quan trọng ấy, anh phải hành
động quyết định, anh phải mạnh bạo hơn, quyết đoán hơn thì suốt đời đã chẳng
phải khổ sở đến thế... Giờ đây sau gần hai mươi năm đã trôi qua, những giây
phút gặp nàng vẫn khiến ng anh thổn thức, bồi hồi. Anh yêu những đứa con
của nàng bằng tất cả tình yêu với mẹ của chúng để tìm thấy chúng sức mạnh
huyền diệu của nàng. Sau khi đã vĩnh viễn mất nàng, anh vẫn thầm cám ơn số
phận đã xếp đặt cho anh được sống trong căn nhà của mẹ nàng. Ở đó anh được
lặng lẽ hít thở những gì là nàng: đôi guốc cũ nàng bỏ lại một lần về thăm nhà, vỉ
thuốc nàng dùng dở, cái quạt giấy chữ nàng ghi, chiếc khăn tay phơi trên
dây… Cả đời anh đã sống trong những ký ức về nàng, trong mỗi bức tranh anh
vẽ đều có hình bóng của nàng: nàng là chiếc cốc thủy tinh đầy nước trong suốt,
cái cây non đơn trên con đường mòn hun hút, một vệt nắng hoe giữa
vườn cây… lúc này đây khi căn bệnh ung thư quái ác đang dần cướp nàng
khỏi cõi đời này, anh thấy mình như đang chết dần chết n. Anh biết cái chết
của nàng cũng là cái chết của anh. Anh lặng lẽ phác họa nàng những ngày cuối
33 ngẩn ngơ cho người còn sống… Bi kịch của họ là bi kịch của một tình yêu tan vỡ, chia lìa do sự tự trọng quá cao, do đặt cái tôi lên trên mọi thứ. Dĩ nhiên tự trọng là phẩm chất đáng quý của con người, song trong tình yêu, nhất là khi đã yêu hết mình thì vẫn cần sự bao dung, độ lượng để dung nạp cả những khuyết điểm của người kia. Có như thế tình yêu mới không rơi vào bi kịch và những người yêu nhau mới không phải hối tiếc, không bị những day dứt dày vò đến hết cuộc đời. Bao dung độ lượng, hết lòng vì người mình yêu phải chăng là những thông điệp tình yêu mà Đoàn Lê muốn gửi gắm qua mỗi trang viết của mình. Trong tình yêu, bên cạnh phẩm chất bao dung độ lượng vẫn rất cần một sự mạnh bạo, dứt khoát, quyết đoán giành lấy tình yêu để suốt đời khỏi phải hối tiếc vì sự rụt dè không quyết đoán mà để mất nhau. Đó là bi kịch của “tôi” và “nàng” ở “Đêm ngâu vào”. Anh đã yêu nàng bằng tất cả sự đam mê, tôn thờ, ngưỡng mộ. Nàng đáp lại tình yêu ấy bằng sự rụt rè, kín đáo. Cũng vì sự thiếu quyết đoán của anh mà anh đã vĩnh viễn mất nàng. Dù trong thâm tâm cả ngàn lời anh đã nói: “Anh sinh ra là để cho em. Ngược lại, em sinh ra là để cho anh, Nếu không có em anh không thể sống được”. Vậy mà đến giây phút quyết định anh lại không chứng minh được tình yêu mãnh liệt của mình. Chỉ trong một giây phút do dự anh đã vuột mất nàng để suốt đời không hết ân hận, suốt đời chết chìm trong sự hối tiếc. Lẽ ra trong giây phút quan trọng ấy, anh phải có hành động quyết định, anh phải mạnh bạo hơn, quyết đoán hơn thì suốt đời đã chẳng phải khổ sở đến thế... Giờ đây sau gần hai mươi năm đã trôi qua, những giây phút gặp nàng vẫn khiến lòng anh thổn thức, bồi hồi. Anh yêu những đứa con của nàng bằng tất cả tình yêu với mẹ của chúng để tìm thấy ở chúng sức mạnh huyền diệu của nàng. Sau khi đã vĩnh viễn mất nàng, anh vẫn thầm cám ơn số phận đã xếp đặt cho anh được sống trong căn nhà của mẹ nàng. Ở đó anh được lặng lẽ hít thở những gì là nàng: đôi guốc cũ nàng bỏ lại một lần về thăm nhà, vỉ thuốc nàng dùng dở, cái quạt giấy có chữ nàng ghi, chiếc khăn tay phơi trên dây… Cả đời anh đã sống trong những ký ức về nàng, trong mỗi bức tranh anh vẽ đều có hình bóng của nàng: nàng là chiếc cốc thủy tinh đầy nước trong suốt, là cái cây non cô đơn trên con đường mòn hun hút, là một vệt nắng hoe giữa vườn cây… Và lúc này đây khi căn bệnh ung thư quái ác đang dần cướp nàng khỏi cõi đời này, anh thấy mình như đang chết dần chết mòn. Anh biết cái chết của nàng cũng là cái chết của anh. Anh lặng lẽ phác họa nàng những ngày cuối
34
trong nỗi đau thầm lặng… Vậy đấy chỉ một giây phút lưỡng lự thiếu quyết
đoán mà cả anh và nàng đã phải sống trong nỗi hối tiếc dày vò đến hết cuộc đời.
Bi kịch của đời họ bi kịch của một tình yêu ldở nên suốt đời khắc khoải
không nguôi.
Những bi kịch tình yêu trong sáng tác của Đoàn thật phong phú:
không chỉ sự khắc khoải của tình yêu đơn phương, sự hối tiếc để lỡ một
tình yêu đẹp mà còn có cả sự day dứt ám ảnh bởi định mệnh mà không dám đón
nhận tình yêu…Đó cảnh ngộ của đôi trẻ Oan hồn ngõ đá dốc”. Có lẽ trên
đời này khó mà tìm được tình yêu nào tha thiết sâu nặng như tình yêu của Tú và
Thơ. Tình yêu của họ được xây đắp trên sở một ức tuổi tđầy ăm ắp
những kỷ niệm. Cả hai đứa đều là trẻ mồ côi: tú mồ côi mẹ ở với cha, còn Thơ
mồ côi mẹ, bố đi lấy vợ lẽ, Thơ với bà ngoại. Thủa nhỏ hai đứa quấn quýt
nhau như chị em ruột (vì Thơ hơn Tú một tuổi). Rồi hai đứa cùng lớn lên bên
nhau, tình cảm của chúng ngày ng thân thiết. Khi thành một chàng trai
lừng lững, Tú đã âm thầm yêu Thơ bằng tất cả sự mãnh liệt của một chàng trai
vùng biển. Nhưng thật là bi kịch, ngay cả khi đã chấp nhận tất cả, yêu Thơ
bằng một tình yêu chân thành, bao dung độ lượng thì Thơ lại không dám chấp
nhận tình yêu ấy. Thực tế Thơ rất yêu Tú, rất cảm động trước tình cảm mà Tú đã
dành cho cô, nhưng luôn bị ám ảnh bởi định mệnh cuộc đời mẹ cô. Mẹ
cũng một thời vì hơn tuổi bố bị ông bỏ rơi sau khi sinh cô. giờ đây nỗi
đau khổ của mẹ đã thành nỗi ám ảnh án ngữ tình yêu của cô. Hơn nữa giờ cô lại
trót dở dang, cô không muốn làm liên lụy đến người mình yêu nên quyết chống
chọi một mình. Cô chỉ mong Tú có một hạnh phúc trọn vẹn, xứng đáng. Nhưng
thật là chớ trêu, oan nghiệt, hình ảnh cô đã ngự trị cả tâm hồn và trái tim Tú, anh
không thể nghĩ đến ai ngoài cô. Sau lần sảy thai “thập tử nhất sinh”, Thơ đã thấu
hiểu được tấm lòng của Tú. Cả hai đều nhận ra rằng họ sẽ không thể sống được
nếu thiếu nhau. Tú quyết không để Thơ và mình sống riêng rẽ nữa. định sau
chuyến ra biển lần này sẽ cưới Thơ. Nhưng giống như một định mệnh oan
nghiệt, có ai ngờ chuyến ra biển ấy Tú mãi mãi không trở về nữa. Nghe tin dữ,
Thơ lại đột quỵ lần thứ hai. Lần này nỗi đau qlớn đã giết chết toàn bộ phần
tâm hồn, ý thức của cô.trở thành một người đàn ngẩn ngơ, ngây dại với
dáng hình gầy gò, thất thểu, suốt ngày tha thẩn ngoài bãi đá, âm thầm lặng lẽ
ngóng ra biển như chờ đợi ai…Chính định mệnh cuộc đời, những bóng ma của
34 trong nỗi đau thầm lặng… Vậy đấy chỉ vì một giây phút lưỡng lự thiếu quyết đoán mà cả anh và nàng đã phải sống trong nỗi hối tiếc dày vò đến hết cuộc đời. Bi kịch của đời họ là bi kịch của một tình yêu lỡ dở nên suốt đời khắc khoải không nguôi. Những bi kịch tình yêu trong sáng tác của Đoàn Lê thật phong phú: không chỉ có sự khắc khoải của tình yêu đơn phương, sự hối tiếc vì để lỡ một tình yêu đẹp mà còn có cả sự day dứt ám ảnh bởi định mệnh mà không dám đón nhận tình yêu…Đó là cảnh ngộ của đôi trẻ ở “Oan hồn ngõ đá dốc”. Có lẽ trên đời này khó mà tìm được tình yêu nào tha thiết sâu nặng như tình yêu của Tú và Thơ. Tình yêu của họ được xây đắp trên cơ sở một ký ức tuổi thơ đầy ăm ắp những kỷ niệm. Cả hai đứa đều là trẻ mồ côi: tú mồ côi mẹ ở với cha, còn Thơ mồ côi mẹ, bố đi lấy vợ lẽ, Thơ ở với bà ngoại. Thủa nhỏ hai đứa quấn quýt nhau như chị em ruột (vì Thơ hơn Tú một tuổi). Rồi hai đứa cùng lớn lên bên nhau, tình cảm của chúng ngày càng thân thiết. Khi Tú thành một chàng trai lừng lững, Tú đã âm thầm yêu Thơ bằng tất cả sự mãnh liệt của một chàng trai vùng biển. Nhưng thật là bi kịch, ngay cả khi Tú đã chấp nhận tất cả, yêu Thơ bằng một tình yêu chân thành, bao dung độ lượng thì Thơ lại không dám chấp nhận tình yêu ấy. Thực tế Thơ rất yêu Tú, rất cảm động trước tình cảm mà Tú đã dành cho cô, nhưng cô luôn bị ám ảnh bởi định mệnh cuộc đời mẹ cô. Mẹ cô cũng một thời vì hơn tuổi bố mà bị ông bỏ rơi sau khi sinh cô. Và giờ đây nỗi đau khổ của mẹ đã thành nỗi ám ảnh án ngữ tình yêu của cô. Hơn nữa giờ cô lại trót dở dang, cô không muốn làm liên lụy đến người mình yêu nên quyết chống chọi một mình. Cô chỉ mong Tú có một hạnh phúc trọn vẹn, xứng đáng. Nhưng thật là chớ trêu, oan nghiệt, hình ảnh cô đã ngự trị cả tâm hồn và trái tim Tú, anh không thể nghĩ đến ai ngoài cô. Sau lần sảy thai “thập tử nhất sinh”, Thơ đã thấu hiểu được tấm lòng của Tú. Cả hai đều nhận ra rằng họ sẽ không thể sống được nếu thiếu nhau. Tú quyết không để Thơ và mình sống riêng rẽ nữa. Tú định sau chuyến ra biển lần này sẽ cưới Thơ. Nhưng giống như một định mệnh oan nghiệt, có ai ngờ chuyến ra biển ấy Tú mãi mãi không trở về nữa. Nghe tin dữ, Thơ lại đột quỵ lần thứ hai. Lần này nỗi đau quá lớn đã giết chết toàn bộ phần tâm hồn, ý thức của cô. Cô trở thành một người đàn bà ngẩn ngơ, ngây dại với dáng hình gầy gò, thất thểu, suốt ngày tha thẩn ngoài bãi đá, âm thầm lặng lẽ ngóng ra biển như chờ đợi ai…Chính định mệnh cuộc đời, những bóng ma của
35
quá khứ, những ám ảnh của số phận đã giết chết hai con người. Tình yêu của họ
giống như một cuộc rượt đuổi, gần đấy mà như xa vời: yêu mà không dám đón
nhận, khi quyết định đón nhận, gắn tngười yêu lại không còn, để laị nỗi
đau đớn đến ngây dại cho người còn sống. Bi kịch tình yêu của họ chính là hồi
chuông cảnh tỉnh với những ai còn do dự trước hạnh phúc.
Trong chuỗi những bi kịch tình yêu trong sáng tác của Đoàn còn
loại bi kịch dành cho tình yêu sét đánh do sự sắp đặt của định mệnh. Đó là tình
yêu cuồng si đến mê dại của một nhà văn với một nữ họa sỹ ở Đường trăng”.
Họ đã tình cờ gặp nhau trong một Hội nghị Văn hóa và như một sự sắp đặt của
định mệnh, của số phận, cả hai đều có nốt ruồi giống như đặt khuôn trên mu bàn
tay phải. Sau sự ngẫu nhiên tình cờ ấy, họ bị hút vào nhau như hai cực của một
nam châm. Rồi bất chấp hoàn cảnh, anh đã lặn lội cả ngàn cây số đi tìm cô trong
những ngày tháng sáu trời nắng đổ lửa. Và chỉ đủ thời gian trao cô nụ hôn cháy
bỏng, anh phải vội theo đoàn trở về. Thời gian xa cách với người đang yêu
thật khủng khiếp, sau bao ngày mong nhớ, họ đã ba ngày dành trọn vẹn cho
nhau. Ba ngày nhưng họ đã yêu bằng tình yêu, nỗi nhớ thương của cả một đời.
Ba ngày ấy thời gian được tình bằng giây, bằng khắc. Vì thế ngay cả khi kề sát
bên nhau, tận hưởng hạnh phúc ngọt ngào, họ vẫn không bớt đi được nỗi khao
khát, mong nhớ cháy bỏng của những ngày tháng xa cách Thậm cnỗi khao
khát nhớ thương như đầy thêm, chứa chất, không hề vơi đi sau những khoảnh
khắc chung sống. Sau khoảng thời gian chờ đợi đến cháy lòng, tình yêu của họ
được tính bằng đơn vị bỏng cháy của con tim. mãnh liệt, đắm say nhưng
cũng hối hả, vội vã, họ đã sống cho nhau đến tận cùng để mãi mãi xa nhau.
Hoàn cảnh chớ trêu đã không cho phép họ kéo dài mối tình y, anh đã gia
đình, con trai. thế, sau ba ngày sống trọn vẹn cho nhau, tận hưởng hạnh
phúc của một đời người, cô đã quyết định chấm dứt mối tình vọng ấy, cho
dẫu sẽ đau khổ đến tận cùng.
Nhìn chung những tác phẩm viết về tình yêu trong sáng tác của Đoàn Lê
đều có sắc thái bi kịch. Nạn nhân của những tấn bi kịch này hầu hết là phụ nữ,
họ thường btổn thương nhiều hơn, trái tim cũng da diết, khắc khoải hơn.
Trong mỗi nhân vật nữ, dường như đều có dáng dấp tình yêu của chính tác giả.
thế, nỗi đau tinh thần của họ thường chân thực gợi sự đồng cảm cho lòng
người. Dẫu biết yêu là sẽ thương nhớ, khổ đau nhưng họ vẫn nguyện được sống
35 quá khứ, những ám ảnh của số phận đã giết chết hai con người. Tình yêu của họ giống như một cuộc rượt đuổi, gần đấy mà như xa vời: yêu mà không dám đón nhận, khi quyết định đón nhận, gắn bó thì người yêu lại không còn, để laị nỗi đau đớn đến ngây dại cho người còn sống. Bi kịch tình yêu của họ chính là hồi chuông cảnh tỉnh với những ai còn do dự trước hạnh phúc. Trong chuỗi những bi kịch tình yêu trong sáng tác của Đoàn Lê còn có loại bi kịch dành cho tình yêu sét đánh do sự sắp đặt của định mệnh. Đó là tình yêu cuồng si đến mê dại của một nhà văn với một nữ họa sỹ ở “Đường trăng”. Họ đã tình cờ gặp nhau trong một Hội nghị Văn hóa và như một sự sắp đặt của định mệnh, của số phận, cả hai đều có nốt ruồi giống như đặt khuôn trên mu bàn tay phải. Sau sự ngẫu nhiên tình cờ ấy, họ bị hút vào nhau như hai cực của một nam châm. Rồi bất chấp hoàn cảnh, anh đã lặn lội cả ngàn cây số đi tìm cô trong những ngày tháng sáu trời nắng đổ lửa. Và chỉ đủ thời gian trao cô nụ hôn cháy bỏng, anh phải vội vã theo đoàn trở về. Thời gian xa cách với người đang yêu thật khủng khiếp, sau bao ngày mong nhớ, họ đã có ba ngày dành trọn vẹn cho nhau. Ba ngày nhưng họ đã yêu bằng tình yêu, nỗi nhớ thương của cả một đời. Ba ngày ấy thời gian được tình bằng giây, bằng khắc. Vì thế ngay cả khi kề sát bên nhau, tận hưởng hạnh phúc ngọt ngào, họ vẫn không bớt đi được nỗi khao khát, mong nhớ cháy bỏng của những ngày tháng xa cách Thậm chí nỗi khao khát nhớ thương như đầy thêm, chứa chất, không hề vơi đi sau những khoảnh khắc chung sống. Sau khoảng thời gian chờ đợi đến cháy lòng, tình yêu của họ được tính bằng đơn vị bỏng cháy của con tim. Nó mãnh liệt, đắm say nhưng cũng hối hả, vội vã, họ đã sống cho nhau đến tận cùng để mãi mãi xa nhau. Hoàn cảnh chớ trêu đã không cho phép họ kéo dài mối tình ấy, anh đã có gia đình, có con trai. Vì thế, sau ba ngày sống trọn vẹn cho nhau, tận hưởng hạnh phúc của một đời người, cô đã quyết định chấm dứt mối tình vô vọng ấy, cho dẫu sẽ đau khổ đến tận cùng. Nhìn chung những tác phẩm viết về tình yêu trong sáng tác của Đoàn Lê đều có sắc thái bi kịch. Nạn nhân của những tấn bi kịch này hầu hết là phụ nữ, họ thường bị tổn thương nhiều hơn, và trái tim cũng da diết, khắc khoải hơn. Trong mỗi nhân vật nữ, dường như đều có dáng dấp tình yêu của chính tác giả. Vì thế, nỗi đau tinh thần của họ thường chân thực gợi sự đồng cảm cho lòng người. Dẫu biết yêu là sẽ thương nhớ, khổ đau nhưng họ vẫn nguyện được sống
36
và chết cho tình yêu của mình. Và tình yêu nhiều khi là cứu cánh, là động lực
thúc đẩy họ, nâng đỡ tâm hồn họ trong cuộc sống. Qua những câu chuyện tình
ấy nhà văn như muốn gửi gắm những thông điệp tình yêu: hãy cchân thành
mạnh dạn thổ lộ lời yêu, hãy chân thành rất mực với lòng mình. Tình yêu
không dành riêng cho một người nào, đối tượng nào dành cho tất cả mọi
người. Bạn hãy thử tưởng tượng xem cuộc sống của mọi người trên trái đất này
sẽ buồn tẻ biết bao nếu thiếu đi tình yêu. Bởi vậy cho dẫu là tình yêu đơn
phương, tình yêu sét đánh hay tình yêu tan vỡ chia lìa thì những nhân vật của
Đoàn vẫn khao khát được yêu cả đời sống với tình yêu ấy. Điều đó làm
nên nét phong cách đặc biệt của Đoàn Lê góp phần làm phong phú một chủ đề
quan trọng của văn học đương đại.
Trong truyện ngắn Đoàn Lê, bên cạnh bi kịch tình yêu Đoàn còn đề
cập đến một loại bi kịch nữa khá phổ biến trong các gia đình Việt Nam hiện đại
đó là bi kịch hôn nhân gia đình.
3.1.2.3 Bi kịch hôn nhân gia đình.
hội càng hiện đại đời sống vật chất càng đủ đầy, thừa thãi, người ta
càng cý nhiều hơn đến cái tôi nhân, nhất những nhu cầu giao lưu trao
đổi tâm tình. Điều đó khiến không gian gia đình trở n quá tù túng chật chội,
không đủ để thỏa mãn những nhu cầu vật chất và tinh thần của mỗi thành viên.
Vì thế họ thường tìm đến một không gian khác rộng dãi thoáng đãng hơn, ấy
không gian xã hội với những cuộc du hý, dã ngoại. Được giao lưu, mở rộng tâm
hồn, mở rộng tầm hiểu biết mong muốn của tất cả mọi người, nhưng quá
phóng túng, mải mê theo đuổi những đam mê dục vọng ích kỷ của bản thân
lãng quên trách nhiệm với gia đình thì thật đáng sợ. Tổ ấm gia đình vốn là cái
nôi bảo tồn gìn giữ tất cả những giá trị tốt đẹp của truyền thống văn hiến một
dân tộc. Bởi thế đã một gia đình được pháp luật thừa nhận thì các thành viên
trong gia đình đều phải nỗ lực bảo vệ gìn giữ nó. Không nên đặt lợi ích
nhân mình lên quá cao mà bất chấp tất cả. Xã hội càng phát triển thì nhu cầu của
con người ngày ng cao kéo theo ngày càng nhiều những mâu thuẫn bất đồng
trong gia đình. Sau một thời gian chung sống một trong hai người bỗng nhận ra
rất nhiều khuyết điểm ở nửa kia của mình- điều mà trước đây khi yêu, họ không
hề nhìn thấy. Lại thêm trong quá trình giao tiếp ngoài gia đình, họ lại phát hiện
rất nhiều điểm tốt, điểm đáng yêu của người khác-người giúp khỏa lấp những
36 và chết cho tình yêu của mình. Và tình yêu nhiều khi là cứu cánh, là động lực thúc đẩy họ, nâng đỡ tâm hồn họ trong cuộc sống. Qua những câu chuyện tình ấy nhà văn như muốn gửi gắm những thông điệp tình yêu: hãy cứ chân thành mạnh dạn thổ lộ lời yêu, và hãy chân thành rất mực với lòng mình. Tình yêu không dành riêng cho một người nào, đối tượng nào mà dành cho tất cả mọi người. Bạn hãy thử tưởng tượng xem cuộc sống của mọi người trên trái đất này sẽ buồn tẻ biết bao nếu thiếu đi tình yêu. Bởi vậy cho dẫu là tình yêu đơn phương, tình yêu sét đánh hay tình yêu tan vỡ chia lìa thì những nhân vật của Đoàn Lê vẫn khao khát được yêu và cả đời sống với tình yêu ấy. Điều đó làm nên nét phong cách đặc biệt của Đoàn Lê góp phần làm phong phú một chủ đề quan trọng của văn học đương đại. Trong truyện ngắn Đoàn Lê, bên cạnh bi kịch tình yêu Đoàn Lê còn đề cập đến một loại bi kịch nữa khá phổ biến trong các gia đình Việt Nam hiện đại đó là bi kịch hôn nhân gia đình. 3.1.2.3 Bi kịch hôn nhân gia đình. Xã hội càng hiện đại đời sống vật chất càng đủ đầy, thừa thãi, người ta càng chú ý nhiều hơn đến cái tôi cá nhân, nhất là những nhu cầu giao lưu trao đổi tâm tình. Điều đó khiến không gian gia đình trở nên quá tù túng chật chội, không đủ để thỏa mãn những nhu cầu vật chất và tinh thần của mỗi thành viên. Vì thế họ thường tìm đến một không gian khác rộng dãi thoáng đãng hơn, ấy là không gian xã hội với những cuộc du hý, dã ngoại. Được giao lưu, mở rộng tâm hồn, mở rộng tầm hiểu biết là mong muốn của tất cả mọi người, nhưng quá phóng túng, mải mê theo đuổi những đam mê dục vọng ích kỷ của bản thân mà lãng quên trách nhiệm với gia đình thì thật đáng sợ. Tổ ấm gia đình vốn là cái nôi bảo tồn gìn giữ tất cả những giá trị tốt đẹp của truyền thống văn hiến một dân tộc. Bởi thế đã là một gia đình được pháp luật thừa nhận thì các thành viên trong gia đình đều phải nỗ lực bảo vệ và gìn giữ nó. Không nên đặt lợi ích cá nhân mình lên quá cao mà bất chấp tất cả. Xã hội càng phát triển thì nhu cầu của con người ngày càng cao kéo theo ngày càng nhiều những mâu thuẫn bất đồng trong gia đình. Sau một thời gian chung sống một trong hai người bỗng nhận ra rất nhiều khuyết điểm ở nửa kia của mình- điều mà trước đây khi yêu, họ không hề nhìn thấy. Lại thêm trong quá trình giao tiếp ngoài gia đình, họ lại phát hiện rất nhiều điểm tốt, điểm đáng yêu của người khác-người giúp khỏa lấp những
37
trống trải tâm hồn họ- điều mà họ không thể tìm thấy ở người bạn đời của mình.
Đó chính nguyên nhân gây nên sự đổ vỡ của những cuộc hôn nhân. Ngoài ra
mâu thuẫn giữa lối sống của các thế hệ sống chung khác nhau về quan điểm
cũng một bi kịch. Vấn đề này được các nhà văn thời kỳ đổi mới nhìn nhận
như một vấn đề bức xúc của hội. Họ đã dùng tác phẩm của mình như một
cách để chia sẻ với hội những vấn đề đó.thế vấn đề gia đình hiện đại trở
thành một đề tài lớn trong văn học thời kỳ đổi mới.
Là một người phụ nữ đã từng trải qua rất nhiều giông bão trong cuộc sống
gia đình, Đoàn Lê thấu hiểu hơn ai hết những bi kịch gia đình hiện đại. Kết thúc
của những bi kịch gia đình, người luôn nhận lấy những đau khổ thiệt thòi chính
người phụ nữ. Họ thường không cách gượng dậy được sau sự mất mát
quá lớn ấy. Bởi với người phụ nữ ngay cả trong xã hội hiện đại thì gia đình là tất
cả. Họ đã dành trọn niềm tin, sự tận tụy cho gia đình, gia đình là điểm tựa nâng
đỡ cuộc đời họ. Bởi vậy với họ mất gia đình là mất tất cả. Đó là bi kịch cuộc đời
nhân vật Hồn ma thiếu nữ” ở “Trái táo nham nhở”. “Hồn ma thiếu nữ” là nhân
vật duy nhất trong cuộc đời diễn viên chị thủ vai năm 17 tuổi, rồi chuyển
sang làm người nhắc vở cho đoàn. Cũng dạo đó chị đã quen yêu anh diễn
viên nam số một của đoàn - người tiếng tăm nổi như cồn. thế chị chỉ vụng
trộm yêu anh bằng tất cả sự tôn thờ. Với chị anh quá cao vời kiểu như một thần
tượng nên chị chỉ dám nhìn lén và âm thầm tương tư anh. Nhưng khi anh đứng
sát màn nhung, chị không thể ngăn được mình khẽ áp nhẹ cánh tay vào thân thể
anh, chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ biến chị thành miếng bọt biển thấm đầm hơi thở,
tiếng nói của con người chị khao khát. Chị cứ lẳng lặng yêu anh như thế và
không bao giờ dám mơ tưởng một ngày nào đó anh sẽ thuộc về chị. Thế mà một
điều tưởng không thể xảy ra ấy lại diễn ra. Sau khi cưới nhau, cả anh và chị đều
rời bỏ sân khấu: chị chọn một ng việc thích hợp với mình, anh chuyển sang
nghề sáng tác kịch. Họ đã sống chung được hai mươi năm, suốt hai mươi năm
ấy, chị đã yêu anh bằng tất cả sự tận tụy, trung thành mà không một lời kêu ca
oán thán. Chị quan tâm chăm sóc anh bằng tất cả tình yêu với thần tượng, nhưng
lại luôn có cảm giác chưa lúc nào vươn tới anh, nắm giữ được anh. Với chị, anh
cao vời quá nên chị luôn sống trong sự phấp phỏng lo sợ, luôn thiếu tự tin vào
bản thân mình và luôn nhạy cảm với bất kỳ điều gì liên quan đến hạnh phúc. Chị
luôn kiềm chế mình, chiều chuộng anh hết mức, đông viên anh đi thực tế mỗi
37 trống trải tâm hồn họ- điều mà họ không thể tìm thấy ở người bạn đời của mình. Đó chính là nguyên nhân gây nên sự đổ vỡ của những cuộc hôn nhân. Ngoài ra mâu thuẫn giữa lối sống của các thế hệ sống chung khác nhau về quan điểm cũng là một bi kịch. Vấn đề này được các nhà văn thời kỳ đổi mới nhìn nhận như một vấn đề bức xúc của xã hội. Họ đã dùng tác phẩm của mình như một cách để chia sẻ với xã hội những vấn đề đó. Vì thế vấn đề gia đình hiện đại trở thành một đề tài lớn trong văn học thời kỳ đổi mới. Là một người phụ nữ đã từng trải qua rất nhiều giông bão trong cuộc sống gia đình, Đoàn Lê thấu hiểu hơn ai hết những bi kịch gia đình hiện đại. Kết thúc của những bi kịch gia đình, người luôn nhận lấy những đau khổ thiệt thòi chính là người phụ nữ. Họ thường không có cách gì gượng dậy được sau sự mất mát quá lớn ấy. Bởi với người phụ nữ ngay cả trong xã hội hiện đại thì gia đình là tất cả. Họ đã dành trọn niềm tin, sự tận tụy cho gia đình, gia đình là điểm tựa nâng đỡ cuộc đời họ. Bởi vậy với họ mất gia đình là mất tất cả. Đó là bi kịch cuộc đời nhân vật “Hồn ma thiếu nữ” ở “Trái táo nham nhở”. “Hồn ma thiếu nữ” là nhân vật duy nhất trong cuộc đời diễn viên mà chị thủ vai năm 17 tuổi, rồi chuyển sang làm người nhắc vở cho đoàn. Cũng dạo đó chị đã quen và yêu anh – diễn viên nam số một của đoàn - người tiếng tăm nổi như cồn. Vì thế chị chỉ vụng trộm yêu anh bằng tất cả sự tôn thờ. Với chị anh quá cao vời kiểu như một thần tượng nên chị chỉ dám nhìn lén và âm thầm tương tư anh. Nhưng khi anh đứng sát màn nhung, chị không thể ngăn được mình khẽ áp nhẹ cánh tay vào thân thể anh, chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ biến chị thành miếng bọt biển thấm đầm hơi thở, tiếng nói của con người mà chị khao khát. Chị cứ lẳng lặng yêu anh như thế và không bao giờ dám mơ tưởng một ngày nào đó anh sẽ thuộc về chị. Thế mà một điều tưởng không thể xảy ra ấy lại diễn ra. Sau khi cưới nhau, cả anh và chị đều rời bỏ sân khấu: chị chọn một công việc thích hợp với mình, anh chuyển sang nghề sáng tác kịch. Họ đã sống chung được hai mươi năm, suốt hai mươi năm ấy, chị đã yêu anh bằng tất cả sự tận tụy, trung thành mà không một lời kêu ca oán thán. Chị quan tâm chăm sóc anh bằng tất cả tình yêu với thần tượng, nhưng lại luôn có cảm giác chưa lúc nào vươn tới anh, nắm giữ được anh. Với chị, anh cao vời quá nên chị luôn sống trong sự phấp phỏng lo sợ, luôn thiếu tự tin vào bản thân mình và luôn nhạy cảm với bất kỳ điều gì liên quan đến hạnh phúc. Chị luôn kiềm chế mình, chiều chuộng anh hết mức, đông viên anh đi thực tế mỗi