Luận văn Thạc sĩ Văn học: Thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn Đoàn Lê

3,837
283
122
ĐẠI HC QUC GIA HÀ NI
TRƯỜNG ĐẠI HC KHOA HC XÃ HI VÀ NHÂN VĂN
----------oOo---------
VŨ THÚY HNG
TH GII NGH THUT TRONG
TRUYN NGN ĐOÀN LÊ
Chuyên ngành: Văn hc Vit Nam
Mã s: 60 22 34
LUN VĂN THC S VĂN HC
Người hướng dn khoa hc
PGS TS Lê Dc Tú
Hà Ni - 2010
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------oOo--------- VŨ THÚY HẰNG THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN NGẮN ĐOÀN LÊ Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 60 22 34 LUẬN VĂN THẠC SỸ VĂN HỌC Người hướng dẫn khoa học PGS – TS Lê Dục Tú Hà Nội - 2010
MỤC LỤC
Trang
PHẦN I: PHẦN M ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Lịch sử vấn đề 3
3. Đối tượng phạm vi nghiên cứu 6
4. Phương pháp nghiên cứu 6
5. Những đóng góp mới của luận văn 7
6. Cấu trúc luận văn 7
PHẦN II: NỘI DUNG
CHƢƠNG I. CẢM HỨNG NGH THUẬT 9
1. Cảm hứng ngh thuật trong tác phẩm văn hc 9
2. Cảm hứng ngh thuật trong tác phẩm văn học sau 1975 11
3. Những cảm hứng ngh thuật cơ bản trong truyện ngắn của Đoàn 14
3.1. Cảm hứng bi kịch 14
3.1.1. Bi kịch chiến tranh 15
3.1.2. Bi kịch đời thường 18
3.1.2.1. Bi kịch cuộc sống thời mở cửa 18
3.1.2.2. Bi kịch tình yêu 27
3.1.2.3. Bi kịch hôn nhân – gia đình 36
3.2. Cảm hứng triết luận 46
3.2.1. Triết lý về cuộc sống – nhân sinh 46
3.2.2. Triết lý về tình yêu – hôn nhân 48
CHƢƠNG II: TH GIỚI NHÂN VẬT 51
1. Đặc điểm nhân vật trong truyện ngắn của Đoàn 51
1.1. Đặc điểm nhân vật của văn học giai đoạn trước và sau 1975 51
MỤC LỤC Trang PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đề tài 1 2. Lịch sử vấn đề 3 3. Đối tượng phạm vi nghiên cứu 6 4. Phương pháp nghiên cứu 6 5. Những đóng góp mới của luận văn 7 6. Cấu trúc luận văn 7 PHẦN II: NỘI DUNG CHƢƠNG I. CẢM HỨNG NGHỆ THUẬT 9 1. Cảm hứng nghệ thuật trong tác phẩm văn học 9 2. Cảm hứng nghệ thuật trong tác phẩm văn học sau 1975 11 3. Những cảm hứng nghệ thuật cơ bản trong truyện ngắn của Đoàn Lê 14 3.1. Cảm hứng bi kịch 14 3.1.1. Bi kịch chiến tranh 15 3.1.2. Bi kịch đời thường 18 3.1.2.1. Bi kịch cuộc sống thời mở cửa 18 3.1.2.2. Bi kịch tình yêu 27 3.1.2.3. Bi kịch hôn nhân – gia đình 36 3.2. Cảm hứng triết luận 46 3.2.1. Triết lý về cuộc sống – nhân sinh 46 3.2.2. Triết lý về tình yêu – hôn nhân 48 CHƢƠNG II: THẾ GIỚI NHÂN VẬT 51 1. Đặc điểm nhân vật trong truyện ngắn của Đoàn Lê 51 1.1. Đặc điểm nhân vật của văn học giai đoạn trước và sau 1975 51
1.2. Đặc điểm nhân vật trong truyện ngắn Đoàn Lê 55
2. Các kiểu nhân vật và phƣơng thức biểu hiện trong truyện ngắn Đoàn 59
2.1. Nhân vật cô đơn 59
2.2. Nhân vật thức tỉnh, tự ý thức 63
2.3. Nhân vật ảo 66
CHƢƠNG III: MỘT S PHƢƠNG DIỆN NGH THUẬT TRONG
TRUYỆN NGẮN ĐOÀN 73
1. Cốt truyện 73
1.1. Cốt truyện truyền thống 74
1.2. Cốt truyện tâm lý 78
1.3. Cốt truyện kỳ ảo 83
1.4. Vai trò của người kể truyện đối với sự phát triển của cốt truyện 85
2. Tình huống truyện 87
2.1. Tình huống bi kịch 88
2.2. Tình huống tự nhận thức 89
3. Không gian - Thời gian ngh thuật 90
3.1. Không gian nghệ thuật 91
3.2. Thời gian nghệ thuật 95
4. Ngôn ng ngh thuật 100
4.1. Ngôn ngữ giàu chất hiện thực đời thường 101
4.2. Ngôn ngữ độc thoại nội tâm 103
5. Giọng điệu ngh thuật 105
5.1. Giọng điệu trữ tình 106
5.2. Giọng điệu mỉa mai, châm biếm 107
5.3. Giọng đồng cảm, xót xa 110
KẾT LUẬN 113
TÀI LIỆU THAM KHẢO 116
1.2. Đặc điểm nhân vật trong truyện ngắn Đoàn Lê 55 2. Các kiểu nhân vật và phƣơng thức biểu hiện trong truyện ngắn Đoàn Lê 59 2.1. Nhân vật cô đơn 59 2.2. Nhân vật thức tỉnh, tự ý thức 63 2.3. Nhân vật ảo 66 CHƢƠNG III: MỘT SỐ PHƢƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN NGẮN ĐOÀN LÊ 73 1. Cốt truyện 73 1.1. Cốt truyện truyền thống 74 1.2. Cốt truyện tâm lý 78 1.3. Cốt truyện kỳ ảo 83 1.4. Vai trò của người kể truyện đối với sự phát triển của cốt truyện 85 2. Tình huống truyện 87 2.1. Tình huống bi kịch 88 2.2. Tình huống tự nhận thức 89 3. Không gian - Thời gian nghệ thuật 90 3.1. Không gian nghệ thuật 91 3.2. Thời gian nghệ thuật 95 4. Ngôn ngữ nghệ thuật 100 4.1. Ngôn ngữ giàu chất hiện thực đời thường 101 4.2. Ngôn ngữ độc thoại nội tâm 103 5. Giọng điệu nghệ thuật 105 5.1. Giọng điệu trữ tình 106 5.2. Giọng điệu mỉa mai, châm biếm 107 5.3. Giọng đồng cảm, xót xa 110 KẾT LUẬN 113 TÀI LIỆU THAM KHẢO 116
1
PHN I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1 n học Việt Nam sau chiến tranh có nhiều khởi sắc. Những tìm tòi,
đổi mới về cả nội dung lẫn hình thức nghệ thuật của văn học giai đoạn này đã
khẳng định những bước chuyển mạnh mẽ của văn học nước nhà. Đặc biệt từ sau
đổi mới, văn học thực sự những bước tiến quan trọng bắt nhịp kịp thời với
bước chuyển của thời đại. Sxuất hiện của hàng loạt những cây bút nữ đã tạo
nên diện mạo mới cho văn xuôi giai đoạn này như Đoàn Lê, Lê Minh Khuê, Y
Ban, Lý Lan, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, nhất
với thể loại truyện ngắn. Họ nhìn nhận những vấn đề của cuộc sống bằng sự tinh
tế, nhạy cảm của trái tim phụ nữ. Họ đưa vào tác phẩm của mình “một sinh k
mới rất cần thiết để thể hiện bề sâu, bề sau của cuộc sống con người hôm nay”
(Nguyễn Minh Châu). Mỗi người một phong ch, một hướng tiếp cận, khám
phá đời sống, các cây bút nữ giai đoạn này đều nỗ lực thể hiện sự phong phú
phức tạp muôn màu của cuộc sống thời mở cửa, góp phần làm nên diện mạo của
một nền văn học mới. Đóng góp của họ được thể hiện nhiều nhất thể loại
truyện ngắn. Có thể nói văn học từ sau đổi mới là sự lên ngôi của thể loại này.
Những tìm tòi, đổi mới về tư tưởng chủ đề, về hình thức nghệ thuật trong truyện
ngắn những đóng góp quan trọng làm nên những bước phát triển vững chắc
cho thể loại truyện ngắn Việt Nam. Vì vậy tìm hiểu những khám phá nghệ thuật
của bất cứ một tác giả nào trong giai đoạn văn học này cũng là những đóng góp
ý nghĩa để cái nhìn khái quát hơn về diện mạo của cả một giai đọan văn
học.
1.2 Đoàn Lê là một trong những gương mặt nữ ít nhiều đã thể hiện phong
cách nghệ thuật của mình trên văn đàn sau 1975, nhất thập niên cuối thế kỷ
XX và những năm gần đây. Là một nghệ sỹ đa tài, Đoàn Lê đã để lại dấu ấn của
mình trên nhiều lĩnh vực: từng diễn viên điện nh, thiết kế mỹ thuật, biên
kịch, đạo diễn phim, họa sỹ, nhà văn, nhà thơ. Đến nay vốn liếng văn chương
của Đoàn Lê đã khá dày dặn. Ngoài những kịch bản phim truyện, bà có năm tập
truyện ngắn, bốn cuốn tiểu thuyết và rất nhiều tác phẩm hội họa được giới phê
bình đánh giá cao. Đặc biệt, trong tư cách nhà văn, Đoàn Lê được biết đến như
một cây bút nữ có phong cách đa dạng sức sáng tao tươi mới cùng với một
ngôn ngữ dịu dàng nền nã. từng hai tập truyện ngắn được dịch ra tiếng
1 PHẦN I. PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1.1 Văn học Việt Nam sau chiến tranh có nhiều khởi sắc. Những tìm tòi, đổi mới về cả nội dung lẫn hình thức nghệ thuật của văn học giai đoạn này đã khẳng định những bước chuyển mạnh mẽ của văn học nước nhà. Đặc biệt từ sau đổi mới, văn học thực sự có những bước tiến quan trọng bắt nhịp kịp thời với bước chuyển của thời đại. Sự xuất hiện của hàng loạt những cây bút nữ đã tạo nên diện mạo mới cho văn xuôi giai đoạn này như Đoàn Lê, Lê Minh Khuê, Y Ban, Lý Lan, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, nhất là với thể loại truyện ngắn. Họ nhìn nhận những vấn đề của cuộc sống bằng sự tinh tế, nhạy cảm của trái tim phụ nữ. Họ đưa vào tác phẩm của mình “một sinh khí mới rất cần thiết để thể hiện bề sâu, bề sau của cuộc sống con người hôm nay” (Nguyễn Minh Châu). Mỗi người một phong cách, một hướng tiếp cận, khám phá đời sống, các cây bút nữ giai đoạn này đều nỗ lực thể hiện sự phong phú phức tạp muôn màu của cuộc sống thời mở cửa, góp phần làm nên diện mạo của một nền văn học mới. Đóng góp của họ được thể hiện nhiều nhất ở thể loại truyện ngắn. Có thể nói văn học từ sau đổi mới là sự lên ngôi của thể loại này. Những tìm tòi, đổi mới về tư tưởng chủ đề, về hình thức nghệ thuật trong truyện ngắn là những đóng góp quan trọng làm nên những bước phát triển vững chắc cho thể loại truyện ngắn Việt Nam. Vì vậy tìm hiểu những khám phá nghệ thuật của bất cứ một tác giả nào trong giai đoạn văn học này cũng là những đóng góp có ý nghĩa để có cái nhìn khái quát hơn về diện mạo của cả một giai đọan văn học. 1.2 Đoàn Lê là một trong những gương mặt nữ ít nhiều đã thể hiện phong cách nghệ thuật của mình trên văn đàn sau 1975, nhất là thập niên cuối thế kỷ XX và những năm gần đây. Là một nghệ sỹ đa tài, Đoàn Lê đã để lại dấu ấn của mình trên nhiều lĩnh vực: từng là diễn viên điện ảnh, thiết kế mỹ thuật, biên kịch, đạo diễn phim, họa sỹ, nhà văn, nhà thơ. Đến nay vốn liếng văn chương của Đoàn Lê đã khá dày dặn. Ngoài những kịch bản phim truyện, bà có năm tập truyện ngắn, bốn cuốn tiểu thuyết và rất nhiều tác phẩm hội họa được giới phê bình đánh giá cao. Đặc biệt, trong tư cách nhà văn, Đoàn Lê được biết đến như một cây bút nữ có phong cách đa dạng và sức sáng tao tươi mới cùng với một ngôn ngữ dịu dàng nền nã. Bà từng có hai tập truyện ngắn được dịch ra tiếng
2
Anh để giới thiệu với bạn đọc Mỹ là Trinh tiết xóm chùa Nghĩa địa xóm
chùa, một tiểu thuyết được giải thưởng của hội nhà văn Việt Nam Cuốn gia phả
để lại gần đây nhất là cuốn tiểu thuyết Tiền định được lọt vào vòng chung
khảo của giải thưởng Bách Việt, cùng một số truyện ngắn được nhận giải thưởng
của các báo, các tạp chí (truyện Đêm ngâu vào - Giải A tạp chí Sông ơng,
truyện Hạt vừng- Giải thưởng Tạp chí tác phẩm Văn học, truyện Trinh tiết xóm
Chùa - Giải thưởng báo Văn nghệ). mảng truyện ngắn, Đoàn được đánh
giá một cây bút viết truyện ngắn đặc sắc. Truyện ngắn của xuất hiện đều
đều trên các báo. Truyện ngắn Đoàn lúc thì đằm thắm trtình, lúc lại hiện
thực sắc sảo, khi táo bạo hiện đại đến bất ngờ, có lúc lại trẻ trung thổn thức
như một cô gái mới lớn. Đọc truyện ngắn của, người đọc dễ dàng nhận ra một
trái tim phụ nữ giầu yêu thương với tất cnhững vấn đề của cuộc sống nhân
sinh, nhất vấn đề người phụ nữ. Đoàn cũng may mắn được sống cảm
nhận những giá trcuộc sống cả hai giai đoạn văn học: những năm kháng
chiến chống Pháp, chống Mỹ và mảng hiện thực cuộc sống sau chiến tranh nhất
là từ thời kỳ đổi mới. Bởi vậy, trong những sáng tác của bà, số phận của những
con người bước ra từ cuộc chiến tranh cùng bi kịch của những con người trong
cuộc sống muôn mặt đời thường đã hiện lên thật sâu sắc và cảm động. không
phải là người đi tiên phong trong công cuộc đổi mới văn học, nhưng truyện ngắn
của Đoàn Lê vẫn nhiều yếu tố ch tân về thi pháp, phần nhiều là nằm trong
ranh giới của truyện truyền thống- hiện đại. Trong truyện ngắn của Đoàn ,
một không gian nghệ thuật luôn trở đi trở lại gây ám ảnh lòng người không
gian của một xóm Chùa cụ thể. Nhưng đó cũng là không gian bao trùm cả nông
thôn Việt Nam trong thời kỳ đổi mới- không gian với sự giao tranh quyết liệt
của những yếu tố mới cũ. Đây cũng là một trong những đề tài nổi trội của văn
học giai đoan này. Bởi vậy tìm hiểu thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn của
Đoàn cũng chính cách tiếp cận với cuộc sống truyện ngắn đương đại.
Đồng thời phong cách truyện của cũng rất tiêu biểu cho những cây bút nữ
giai đoạn văn học sau đổi mới.
Với những lý do ấy, chúng tôi chọn đề tài tìm hiểu Thế giới nghệ thuật
truyện ngắn của Đoàn với hy vọng giúp bạn đọc hôm nay nhận diện một
gương mặt văn học và từ đó nhìn nhận diện mạo của văn chương đương đại.
2 Anh để giới thiệu với bạn đọc Mỹ là Trinh tiết xóm chùa và Nghĩa địa xóm chùa, một tiểu thuyết được giải thưởng của hội nhà văn Việt Nam Cuốn gia phả để lại và gần đây nhất là cuốn tiểu thuyết Tiền định được lọt vào vòng chung khảo của giải thưởng Bách Việt, cùng một số truyện ngắn được nhận giải thưởng của các báo, các tạp chí (truyện Đêm ngâu vào - Giải A tạp chí Sông Hương, truyện Hạt vừng- Giải thưởng Tạp chí tác phẩm Văn học, truyện Trinh tiết xóm Chùa - Giải thưởng báo Văn nghệ). Ở mảng truyện ngắn, Đoàn Lê được đánh giá là một cây bút viết truyện ngắn đặc sắc. Truyện ngắn của bà xuất hiện đều đều trên các báo. Truyện ngắn Đoàn Lê lúc thì đằm thắm trữ tình, lúc lại hiện thực sắc sảo, có khi táo bạo hiện đại đến bất ngờ, có lúc lại trẻ trung thổn thức như một cô gái mới lớn. Đọc truyện ngắn của bà, người đọc dễ dàng nhận ra một trái tim phụ nữ giầu yêu thương với tất cả những vấn đề của cuộc sống nhân sinh, nhất là vấn đề người phụ nữ. Đoàn Lê cũng may mắn được sống và cảm nhận những giá trị cuộc sống ở cả hai giai đoạn văn học: những năm kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và mảng hiện thực cuộc sống sau chiến tranh nhất là từ thời kỳ đổi mới. Bởi vậy, trong những sáng tác của bà, số phận của những con người bước ra từ cuộc chiến tranh cùng bi kịch của những con người trong cuộc sống muôn mặt đời thường đã hiện lên thật sâu sắc và cảm động. Dù không phải là người đi tiên phong trong công cuộc đổi mới văn học, nhưng truyện ngắn của Đoàn Lê vẫn có nhiều yếu tố cách tân về thi pháp, phần nhiều là nằm trong ranh giới của truyện truyền thống- hiện đại. Trong truyện ngắn của Đoàn Lê, một không gian nghệ thuật luôn trở đi trở lại gây ám ảnh lòng người là không gian của một xóm Chùa cụ thể. Nhưng đó cũng là không gian bao trùm cả nông thôn Việt Nam trong thời kỳ đổi mới- không gian với sự giao tranh quyết liệt của những yếu tố mới – cũ. Đây cũng là một trong những đề tài nổi trội của văn học giai đoan này. Bởi vậy tìm hiểu thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn của Đoàn Lê cũng chính là cách tiếp cận với cuộc sống và truyện ngắn đương đại. Đồng thời phong cách truyện của bà cũng rất tiêu biểu cho những cây bút nữ giai đoạn văn học sau đổi mới. Với những lý do ấy, chúng tôi chọn đề tài tìm hiểu Thế giới nghệ thuật truyện ngắn của Đoàn Lê với hy vọng giúp bạn đọc hôm nay nhận diện một gương mặt văn học và từ đó nhìn nhận diện mạo của văn chương đương đại.
3
2. Lịch sử vấn đề
Văn học sau 1975 là sự nở rộ các truyện ngắn của nhiều cây bút nữ. Họ
lớp nhà văn trẻ tài năng giầu nhiệt huyết. Lối viết của họ có sự kế thừa tinh
hoa của giai đoạn văn học trước đồng thời cũng chứa đựng nhiều nét cách tân,
đột phá ở cả phương diện nội dung lẫn hình thức nghệ thuật. Tuy vậy, sáng tác
của họ còn khá mới mẻ đối với nhiều bạn đọc. nh hình nghiên cứu tác phẩm,
phong cách tác giả còn rải rác chưa có hệ thống, chưa đáp ứng được nhu cầu đọc
ngày càng cao của hội. Đoàn một cây bút những dấu ấn nhất định
trên văn đàn hôm nay, nhất là trong thời gian gần đây, sáng tác của Đoàn Lê đã
được khá nhiều bạn đọc quan tâm. Tuy nhiên để một i nhìn khái quát về
toàn bộ sáng tác của nhà văn này thì cho đến nay chỉ rất ít công trình khoa
học đi sâu nghiên cứu truyện ngắn Đoàn một cách cthể. Hầu hết các bài
viết mới chỉ dừng dạng giới thiệu, nhận xét bộ, trình bày cảm xúc về một
truyện ngắn, một tập truyện ngắn hay một tiểu thuyết nào đó của nhà văn.
Nhận xét về truyện ngắn Đoàn Lê, các nhà nghiên cứu, phê bình thường
ghi nhận những đóng góp của bà với văn học Việt Nam giai đoạn đổi mới nhất
là giai đoạn sau 1986. Vương Trí Nhàn khi lý giải về sự xuất hiện đông đảo của
các cây bút nữ sau 1975 trong đó có sáng tác của Đoàn Lê đã cho rằng : “phụ nữ
bắt mạch nhanh n nam giới. Họ luôn gần gũi với cái lỉnh kỉnh dở dang của
cuộc sống. Mặt khác, với cái cực đoan sẵn - tốt, dịu dàng, rộng lượng thì
không ai bằng, nhỏ nhen, chấp nhặt, dữ dằn cũng không ai bằng, từng cây
bút đã tìm ra mặt mạnh của mình khá sớm, định hình khá sớm” [49]. Sự góp mặt
của những nhà văn nữ những năm gần đây trong đó Đoàn đã tạo ra một
luồng sinh khí mới cho văn học đương đại. Cách nhìn hiện thực con người
bằng những ưu thế của giới tính trong sáng tạo nghệ thuật và cách lựa chọn đề
tài, xử tình huống đã tạo nên những nét khác biệt nhiều đóng góp của các
cây bút nữ cho nền văn xuôi đương đại. Nhận định của một nhà phê bình về các
nhà văn nữ của văn học đương đại thông qua các hình thức biểu hiện của nhân
vật nữ trong ng tác của họ trong đó Đoàn như sau: “Đặc điểm trong
những truyện ngắn của các tác giả nữ hiện thực hội đang thay đổi nhanh
chóng, quyết liệt ảnh hưởng đến từng cuộc đời, ít nhiều làm vỡ những giấc
mộng lớn, mộng con với thái độ chung là chấp nhận như một chuyển động tất
yếu của cuộc đời” [79, 103]. Bên cạnh những nhận định chung về sáng tác của
3 2. Lịch sử vấn đề Văn học sau 1975 là sự nở rộ các truyện ngắn của nhiều cây bút nữ. Họ là lớp nhà văn trẻ tài năng và giầu nhiệt huyết. Lối viết của họ có sự kế thừa tinh hoa của giai đoạn văn học trước đồng thời cũng chứa đựng nhiều nét cách tân, đột phá ở cả phương diện nội dung lẫn hình thức nghệ thuật. Tuy vậy, sáng tác của họ còn khá mới mẻ đối với nhiều bạn đọc. Tình hình nghiên cứu tác phẩm, phong cách tác giả còn rải rác chưa có hệ thống, chưa đáp ứng được nhu cầu đọc ngày càng cao của xã hội. Đoàn Lê là một cây bút có những dấu ấn nhất định trên văn đàn hôm nay, nhất là trong thời gian gần đây, sáng tác của Đoàn Lê đã được khá nhiều bạn đọc quan tâm. Tuy nhiên để có một cái nhìn khái quát về toàn bộ sáng tác của nhà văn này thì cho đến nay chỉ có rất ít công trình khoa học đi sâu nghiên cứu truyện ngắn Đoàn Lê một cách cụ thể. Hầu hết các bài viết mới chỉ dừng ở dạng giới thiệu, nhận xét sơ bộ, trình bày cảm xúc về một truyện ngắn, một tập truyện ngắn hay một tiểu thuyết nào đó của nhà văn. Nhận xét về truyện ngắn Đoàn Lê, các nhà nghiên cứu, phê bình thường ghi nhận những đóng góp của bà với văn học Việt Nam giai đoạn đổi mới nhất là giai đoạn sau 1986. Vương Trí Nhàn khi lý giải về sự xuất hiện đông đảo của các cây bút nữ sau 1975 trong đó có sáng tác của Đoàn Lê đã cho rằng : “phụ nữ bắt mạch nhanh hơn nam giới. Họ luôn gần gũi với cái lỉnh kỉnh dở dang của cuộc sống. Mặt khác, với cái cực đoan sẵn có- tốt, dịu dàng, rộng lượng thì không ai bằng, mà nhỏ nhen, chấp nhặt, dữ dằn cũng không ai bằng, từng cây bút đã tìm ra mặt mạnh của mình khá sớm, định hình khá sớm” [49]. Sự góp mặt của những nhà văn nữ những năm gần đây trong đó có Đoàn Lê đã tạo ra một luồng sinh khí mới cho văn học đương đại. Cách nhìn hiện thực và con người bằng những ưu thế của giới tính trong sáng tạo nghệ thuật và cách lựa chọn đề tài, xử lý tình huống đã tạo nên những nét khác biệt có nhiều đóng góp của các cây bút nữ cho nền văn xuôi đương đại. Nhận định của một nhà phê bình về các nhà văn nữ của văn học đương đại thông qua các hình thức biểu hiện của nhân vật nữ trong sáng tác của họ trong đó có Đoàn Lê như sau: “Đặc điểm trong những truyện ngắn của các tác giả nữ là hiện thực xã hội đang thay đổi nhanh chóng, quyết liệt và ảnh hưởng đến từng cuộc đời, ít nhiều làm vỡ những giấc mộng lớn, mộng con với thái độ chung là chấp nhận như một chuyển động tất yếu của cuộc đời” [79, 103]. Bên cạnh những nhận định chung về sáng tác của
4
các tác giả nữ trong đó có Đoàn Lê tnhững ý kiến, nhận xét riêng về truyện
ngắn của cũng góp phần khẳng định sự nh hưởng của cây bút này đối với
văn học nữ giai đoạn đổi mới. Tạp chí Nghiệp đoàn Xuất bản ở Mỹ năm 2005 đã
nhận xét rất tinh tế về phong cách sáng tác Đoàn giá trị tập truyện ngắn:
“Trinh tiết xóm Chùa: Đoàn Lê được ghi nhận phong cách đa dạng và sức
sáng tạo tươi mới. Với giới học giả, những truyện ngắn y cho một i nhìn
vào bên trong văn hóa Việt Nam sau “đổi mới”. Với người đọc nói chung, đây là
những tác phẩm bao quát đầy nhân văn về những đề tài như lòng tham, hôn
nhân, ly dị, tuổi già. Đó những tác phẩm về quyền con người, khảo sát tất cả
những bí ẩn, tinh tế của trái tim con người. Trong bài viết: Đoàn “ch
tôi” [61], nhà văn Hồ Anh Thái đã những ý kiến đánh giá rất tinh sắc về một
số phương diện nghệ thuật trong truyện ngắn của Đoàn Lê: Với ngôn ngữ dịu
dàng, nền nã, hóm hỉnh, hài hước một cách nhẹ nhàng, chị viết về những vấn đề
thời cuộc ở cái làng ven đô thị trong hàng loạt tác phẩm gắn với tên Xóm Chùa:
Đất xóm Chùa, Nghĩa địa xóm Chùa, Người đẹp xóm Chùa, Giường đôi xóm
Chùa.” Tuy là chuyện xóm Chùa nhưng Đoàn lê đã “tìm tòi và sử dụng rất nhiều
kỹ thuật viết, chính thế mạnh này đã lôi cuốn người đọc”. Cũng trong bài viết
này, tác giả còn đề cập đến nghệ thuật sử dụng yếu tố kảo trong hai truyện
Nghĩa địa xóm Chùa Lên Ruồi của Đoàn Lê.. “Cả Nghĩa địa xóm Chùa
Lên Ruồi đều nằm trong mạch truyện có yếu tố kỳ ảo của Đoàn Lê. Nhưng ngay
cả trong những truyện kỳ ảo nhất của bà thì “cái thực vẫn lấn cái ảo, cái ảo chỉ
làm lạ hóa, chỉ thay đổi một góc nhìn hiện thực, chứ không phải yếu tố xoay
chuyển và quyết định hiện thực nghệ thuật”. Cũng nói về nghệ thuật viết truyện
có yếu tố kỳ ảo, nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Tú khi cho in trên tạp chí Tác Phẩm
Mới truyện Nghĩa địa xóm Chùa của Đoàn Lê đã bày tỏ cảm xúc mãnh liệt của
mình như sau: “Hay Đoàn Lê nghi có mầm bệnh trong người? Chỉ có người ốm
mới dám viết những chuyện khủng khiếp như vậy”.
Kirkus Reviews, một tạp chí uy tín trong ngành xuất bản của Mỹ,
nhận xét về văn phong của tập truyện Nghĩa địa xóm Chùa của Đoàn Lê: “Mười
truyện mang màu sắc Gogol trong một bản dịch tiếng Anh đầu tiên của Đoàn
...Thảng hoặc Đoàn Lê có xu hướng ẩn dụ kiểu Kafka như trong Lên ruồi, hay
một truyện ngắn đạt tới giọng điệu riêng thấm thía như Giường đôi xóm
Chùa. Đó những truyện ngắn đặc sắc”, những truyện ngắn “như những viên
4 các tác giả nữ trong đó có Đoàn Lê thì những ý kiến, nhận xét riêng về truyện ngắn của bà cũng góp phần khẳng định sự ảnh hưởng của cây bút này đối với văn học nữ giai đoạn đổi mới. Tạp chí Nghiệp đoàn Xuất bản ở Mỹ năm 2005 đã nhận xét rất tinh tế về phong cách sáng tác Đoàn Lê và giá trị tập truyện ngắn: “Trinh tiết xóm Chùa”: “Đoàn Lê được ghi nhận ở phong cách đa dạng và sức sáng tạo tươi mới. Với giới học giả, những truyện ngắn này cho một cái nhìn vào bên trong văn hóa Việt Nam sau “đổi mới”. Với người đọc nói chung, đây là những tác phẩm bao quát và đầy nhân văn về những đề tài như lòng tham, hôn nhân, ly dị, tuổi già. Đó là những tác phẩm về quyền con người, khảo sát tất cả những gì bí ẩn, tinh tế của trái tim con người”. Trong bài viết: Đoàn Lê “chị tôi” [61], nhà văn Hồ Anh Thái đã có những ý kiến đánh giá rất tinh sắc về một số phương diện nghệ thuật trong truyện ngắn của Đoàn Lê: “Với ngôn ngữ dịu dàng, nền nã, hóm hỉnh, hài hước một cách nhẹ nhàng, chị viết về những vấn đề thời cuộc ở cái làng ven đô thị trong hàng loạt tác phẩm gắn với tên Xóm Chùa: Đất xóm Chùa, Nghĩa địa xóm Chùa, Người đẹp xóm Chùa, Giường đôi xóm Chùa.” Tuy là chuyện xóm Chùa nhưng Đoàn lê đã “tìm tòi và sử dụng rất nhiều kỹ thuật viết, chính thế mạnh này đã lôi cuốn người đọc”. Cũng trong bài viết này, tác giả còn đề cập đến nghệ thuật sử dụng yếu tố kỳ ảo trong hai truyện Nghĩa địa xóm Chùa và Lên Ruồi của Đoàn Lê.. “Cả Nghĩa địa xóm Chùa và Lên Ruồi đều nằm trong mạch truyện có yếu tố kỳ ảo của Đoàn Lê. Nhưng ngay cả trong những truyện kỳ ảo nhất của bà thì “cái thực vẫn lấn cái ảo, cái ảo chỉ làm lạ hóa, chỉ thay đổi một góc nhìn hiện thực, chứ không phải là yếu tố xoay chuyển và quyết định hiện thực nghệ thuật”. Cũng nói về nghệ thuật viết truyện có yếu tố kỳ ảo, nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Tú khi cho in trên tạp chí Tác Phẩm Mới truyện Nghĩa địa xóm Chùa của Đoàn Lê đã bày tỏ cảm xúc mãnh liệt của mình như sau: “Hay Đoàn Lê nghi có mầm bệnh trong người? Chỉ có người ốm mới dám viết những chuyện khủng khiếp như vậy”. Kirkus Reviews, một tạp chí có uy tín trong ngành xuất bản của Mỹ, nhận xét về văn phong của tập truyện Nghĩa địa xóm Chùa của Đoàn Lê: “Mười truyện mang màu sắc Gogol trong một bản dịch tiếng Anh đầu tiên của Đoàn Lê...Thảng hoặc Đoàn Lê có xu hướng ẩn dụ kiểu Kafka như trong Lên ruồi, hay một truyện ngắn đạt tới giọng điệu riêng tư thấm thía như Giường đôi xóm Chùa. Đó là những truyện ngắn đặc sắc”, những truyện ngắn “như những viên
5
đá quý”, những truyện “phúng dụ, châm biếm, huyễn tưởng” với văn phong tinh
tế, linh hoạt. Trong bài viết “Đoàn Lê- nghệ sỹ đa tài” (Báo nhân n http
/wv.nd. com.vn) nhận định về văn phong Đoàn Lê: “giản dị, hóm hỉnh, sâu sắc,
Đoàn Lê có biệt tài phát hiện và miêu tả những chi tiết đắt giá ngay trong những
cái tưởng chừng như vụn vặt đời thường. Văn phong Đoàn cuốn hút người
đọc bằng những câu chữ tinh tế, mượt mà”.
Trong luận án tiến sỹ với đề tài Yếu tố kỳ ảo trong văn xuôi đương đại
Việt Nam”, Tiến sỹ Bùi Thanh Truyền đã khảo sát hàng loạt truyện ngắn có yếu
tố kỳ ảo trong đó có truyện ngắn Nghĩa địa xóm Chùa của Đoàn Lê. Ông đã phát
hiện được khả năng kỳ diệu của ngôn ngữ Đoàn Lê trong việc khu biệt thế giới
kỳ ảo: Đặc trưng của thế giới huyền thoại đã chi phối rất rõ cách sử dụng ngôn
ngữ của nhà văn. Đến lượt mình, hệ thống ngôn ngữ này cũng có chức năng khu
biệt quan trọng thế giới kì ảo ấy. Khi miêu tả tình làng nghĩa xóm , Đoàn
viết: "Từ ngày ra nhập tịch nghĩa địa xóm Chùa tôi được sống trong cảnh chan
hoà tình người, tối lửa tắt trăng nhau cực kì vui vẻ." Hạ xuống một chữ
trăng, người viết đã tạo lập nét khu biệt đáng kể của không gian, thời gian
đặc tính của những "cư dân nghĩa địa" với đêm, bóng tối cùng sự dị ứng bởi ánh
sáng mặt trời” [74, 170]. Còn khi viết truyện ngắn Chờ nhật thực, gửi cho Báo
tuổi trẻ cuối tuần chính Đoàn Lê nói về việc sử dụng yếu tố kỳ ảo trong truyện
của mình: “Yếu tố huyền ảo được sử dụng, nhằm tôn lên những nét hiện thực
lịch sử.”
Trong bài viết “Ai cứu xóm Chùa” [13], tiến sỹ Nguyễn Lân Dũng nhận
xét về không gian xóm Chùa trong hàng loạt những sáng tác của Đoàn Lê như
sau: “Xóm Chùa là tên một làng quê được nhắc đến trong nhiều truyện ngắn của
nữ tác giả Đoàn . thể đó không phải một địa danh thật không phải
mọi câu chuyện đây đều xảy ra tại một làng quê cụ thể nào. Nhưng với cái
nhìn sắc sảo và nhân ái của tác giả, tôi tin là những câu chuyện xảy ra liên quan
đến cái m Chùa y đều những chuyện thật tại nông thôn nước ta từ
ngày Mở cửa. Tôi khâm phục văn tài của Đoàn Lê vì chị đã làm cho người đọc
không thể không khắc khoải suy nghĩ và lo âu cho tương lai của nông thôn nước
ta trước những diễn biến đi ngược lại với truyền thống nhân văn, nhân ái qua
hàng nghìn năm qua”.
5 đá quý”, những truyện “phúng dụ, châm biếm, huyễn tưởng” với văn phong tinh tế, linh hoạt. Trong bài viết “Đoàn Lê- nghệ sỹ đa tài” (Báo nhân dân http /wv.nd. com.vn) nhận định về văn phong Đoàn Lê: “giản dị, hóm hỉnh, sâu sắc, Đoàn Lê có biệt tài phát hiện và miêu tả những chi tiết đắt giá ngay trong những cái tưởng chừng như vụn vặt đời thường. Văn phong Đoàn Lê cuốn hút người đọc bằng những câu chữ tinh tế, mượt mà”. Trong luận án tiến sỹ với đề tài “Yếu tố kỳ ảo trong văn xuôi đương đại Việt Nam”, Tiến sỹ Bùi Thanh Truyền đã khảo sát hàng loạt truyện ngắn có yếu tố kỳ ảo trong đó có truyện ngắn Nghĩa địa xóm Chùa của Đoàn Lê. Ông đã phát hiện được khả năng kỳ diệu của ngôn ngữ Đoàn Lê trong việc khu biệt thế giới kỳ ảo: “Đặc trưng của thế giới huyền thoại đã chi phối rất rõ cách sử dụng ngôn ngữ của nhà văn. Đến lượt mình, hệ thống ngôn ngữ này cũng có chức năng khu biệt quan trọng thế giới kì ảo ấy. Khi miêu tả tình làng nghĩa xóm , Đoàn Lê viết: "Từ ngày ra nhập tịch nghĩa địa xóm Chùa tôi được sống trong cảnh chan hoà tình người, tối lửa tắt trăng có nhau cực kì vui vẻ." Hạ xuống một chữ trăng, người viết đã tạo lập nét khu biệt đáng kể của không gian, thời gian và đặc tính của những "cư dân nghĩa địa" với đêm, bóng tối cùng sự dị ứng bởi ánh sáng mặt trời” [74, 170]. Còn khi viết truyện ngắn Chờ nhật thực, gửi cho Báo tuổi trẻ cuối tuần chính Đoàn Lê nói về việc sử dụng yếu tố kỳ ảo trong truyện của mình: “Yếu tố huyền ảo được sử dụng, nhằm tôn lên những nét hiện thực và lịch sử.” Trong bài viết “Ai cứu xóm Chùa” [13], tiến sỹ Nguyễn Lân Dũng nhận xét về không gian xóm Chùa trong hàng loạt những sáng tác của Đoàn Lê như sau: “Xóm Chùa là tên một làng quê được nhắc đến trong nhiều truyện ngắn của nữ tác giả Đoàn Lê. Có thể đó không phải là một địa danh thật và không phải mọi câu chuyện ở đây đều xảy ra tại một làng quê cụ thể nào. Nhưng với cái nhìn sắc sảo và nhân ái của tác giả, tôi tin là những câu chuyện xảy ra liên quan đến cái Xóm Chùa này đều là những chuyện có thật tại nông thôn nước ta từ ngày Mở cửa. Tôi khâm phục văn tài của Đoàn Lê vì chị đã làm cho người đọc không thể không khắc khoải suy nghĩ và lo âu cho tương lai của nông thôn nước ta trước những diễn biến đi ngược lại với truyền thống nhân văn, nhân ái qua hàng nghìn năm qua”.
6
Những nhận định, ý kiến của những nhà phê bình, nghiên cứu văn học đã
góp phần giúp bạn đọc cái nhìn khái quát về truyện ngắn cũng như sáng tác
chung của Đoàn Lê. Đồng thời cũng phần nào hiểu được những nét cách tân
trong nghệ thuật viết truyện của bà. Tuy nhiên, những ý kiến đánh giá, nhận xét
về truyện ngắn Đoàn Lê đa phần là những ý kiến trên mạng còn chung chung, sơ
lược, chưa cụ thể, chi tiết. Những ý kiến chính thống về Đoàn Lê chưa nhiều
cũng chưa có hệ thống. để hiểu một cách trọn vẹn, sâu sắc, hệ thống
những giá trị về nội dung, những đặc sắc về nghệ thuật của truyện ngắn Đoàn Lê
thì cho đến nay vẫn chưa công trình nghiên cứu nào đáp ứng được điều đó.
Luận văn này với mong muốn bước đầu đi sâu tìm hiểu thế giới nghệ thuật
truyện ngắn Đoàn một cách hệ thống nhằm giúp bạn đọc nhiều cơ hội
tiếp cận, tìm hiểu yêu mến cây bút này hơn, đồng thời cũng là cách tiếp cận
để hiểu những đặc trưng cơ bản của văn học đương đại. Bởi những đóng góp của
nhà văn này cho nền văn học đương đại Việt Nam là điều không thể phủ nhận.
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng khảo sát chính là thế giới nghệ thuật truyện ngắn Đoàn Lê như:
Cảm hứng nghệ thuật, Thế giới nhân vật, Một số phương diện nghệ thuật trong
truyện ngắn Đoàn Lê.
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của đề tài là truyện ngắn của Đoàn Lê. Nhưng để có
cái nhìn tổng thể, trọn vẹn về thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn của Đoàn
Lê, chúng tôi liên hệ và so sánh với các tiểu thuyết của bà, cũng như những
sáng tác khác của một số nhà văn nét nghệ thuật tương đồng (Nam Cao,
Thạch Lam, Nguyễn Huy Thiệp...) và những cây bút nữ cùng thời (Nguyễn Thị
Thu Huệ, Y Ban, Lý Lan, Võ Thị Hảo...)
Các tập truyện của Đoàn Lê được khảo sát trong luận văn:
- Thành hoàng làng xổ số- Nhà xuất bản Phụ Nữ Hà Nội 1990
- Nghĩa địa xóm chùa - Nhà xuất bản Hội nhà văn 1999
- Trinh tiết xóm chùa - Nhà xuất bản Hội nhà văn 2005
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Khi tiến hành thực hiện đề tài này, chúng tôi đã sử dụng những phương
pháp nghiên cứu chủ yếu là: phương pháp thống kê, phân loại; phương pháp
6 Những nhận định, ý kiến của những nhà phê bình, nghiên cứu văn học đã góp phần giúp bạn đọc có cái nhìn khái quát về truyện ngắn cũng như sáng tác chung của Đoàn Lê. Đồng thời cũng phần nào hiểu được những nét cách tân trong nghệ thuật viết truyện của bà. Tuy nhiên, những ý kiến đánh giá, nhận xét về truyện ngắn Đoàn Lê đa phần là những ý kiến trên mạng còn chung chung, sơ lược, chưa cụ thể, chi tiết. Những ý kiến chính thống về Đoàn Lê chưa nhiều và cũng chưa có hệ thống. Và để hiểu một cách trọn vẹn, sâu sắc, có hệ thống những giá trị về nội dung, những đặc sắc về nghệ thuật của truyện ngắn Đoàn Lê thì cho đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu nào đáp ứng được điều đó. Luận văn này với mong muốn bước đầu đi sâu tìm hiểu thế giới nghệ thuật truyện ngắn Đoàn Lê một cách có hệ thống nhằm giúp bạn đọc có nhiều cơ hội tiếp cận, tìm hiểu và yêu mến cây bút này hơn, đồng thời cũng là cách tiếp cận để hiểu những đặc trưng cơ bản của văn học đương đại. Bởi những đóng góp của nhà văn này cho nền văn học đương đại Việt Nam là điều không thể phủ nhận. 3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 3.1 Đối tượng nghiên cứu Đối tượng khảo sát chính là thế giới nghệ thuật truyện ngắn Đoàn Lê như: Cảm hứng nghệ thuật, Thế giới nhân vật, Một số phương diện nghệ thuật trong truyện ngắn Đoàn Lê. 3.2 Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của đề tài là truyện ngắn của Đoàn Lê. Nhưng để có cái nhìn tổng thể, trọn vẹn về thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn của Đoàn Lê, chúng tôi có liên hệ và so sánh với các tiểu thuyết của bà, cũng như những sáng tác khác của một số nhà văn có nét nghệ thuật tương đồng (Nam Cao, Thạch Lam, Nguyễn Huy Thiệp...) và những cây bút nữ cùng thời (Nguyễn Thị Thu Huệ, Y Ban, Lý Lan, Võ Thị Hảo...) Các tập truyện của Đoàn Lê được khảo sát trong luận văn: - Thành hoàng làng xổ số- Nhà xuất bản Phụ Nữ Hà Nội 1990 - Nghĩa địa xóm chùa - Nhà xuất bản Hội nhà văn 1999 - Trinh tiết xóm chùa - Nhà xuất bản Hội nhà văn 2005 4. Phƣơng pháp nghiên cứu Khi tiến hành thực hiện đề tài này, chúng tôi đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu chủ yếu là: phương pháp thống kê, phân loại; phương pháp
7
phân tích, tổng hợp; phương pháp lịch sử; phương pháp sonh đối chiếu. Với
những phương pháp này, chúng tôi cố gắng tìm những đặc điểm cơ bản nhất của
thế giới nghệ thuật truyện ngắn Đoàn trong mối tương quan giữa tác phẩm
của với những nhà văn cùng giới, cùng thời kỳ cả những cây bút giai
đoạn văn học trước.
4.1 Phương pháp thống kê phân loại:
Phương pháp thống kê, phân loại: giúp cho việc tìm hiểu, phân loại các
kiểu nhân vật, hình cốt truyện khi nghiên cứu thế giới nghệ thuật truyện
ngắn Đoàn Lê.
4.2 Phương pháp phân tích, tổng hợp:
Phương pháp phân tích, tổng hợp: giúp cho việc nghiên cứu, phân tích, cắt
nghĩa, lý giải các vấn đề, các chi tiết nghệ thuật...từ đó khái quát lên những đặc
điểm chung về hình thức nghệ thuật trong toàn bộ hệ thống truyện ngắn của nhà
văn.
4.3 Phương pháp lịch sử:
Phương pháp lịch sử: xem xét những đặc trưng nghệ thuật trong truyện
ngắn của Đoàn trong skế thừa của văn học truyền thống nhưng cũng
những cách tân độc đáo tạo nên dấu ấn riêng của Đoàn Lê trên văn đàn hôm nay.
4.4 Phương pháp đối chiếu so sánh:
Phương pháp đối chiếu so sánh nhằm làm nổi bật những đặc trưng riêng
trong thế giới nghệ thuật của Đoàn trong sự so sánh với văn học Việt Nam
thời kỳ đổi mới, nhất là với những cây bút nữ cùng thời và với văn học giai đoạn
trước.
5. Những đóng góp mới của luận văn.
Tìm hiểu thế giới nghệ thuật truyện ngắn của Đoàn Lê: cảm hứng nghệ
thuật, thế giới nhân vật, các phương diện nghệ thuật cơ bản…để khẳng định vai
trò, vị trí, tên tuổi, những đóng góp về sự cách tân nghệ thuật của Đoàn Lê đối
với văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới. Từ đó có cái nhìn khái quát, đa diện về
truyện ngắn Việt Nam đương đại.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận thư mục tham khảo, nội dung luận văn
gồm ba chương:
7 phân tích, tổng hợp; phương pháp lịch sử; phương pháp so sánh đối chiếu. Với những phương pháp này, chúng tôi cố gắng tìm những đặc điểm cơ bản nhất của thế giới nghệ thuật truyện ngắn Đoàn Lê trong mối tương quan giữa tác phẩm của bà với những nhà văn cùng giới, cùng thời kỳ và cả những cây bút ở giai đoạn văn học trước. 4.1 Phương pháp thống kê phân loại: Phương pháp thống kê, phân loại: giúp cho việc tìm hiểu, phân loại các kiểu nhân vật, mô hình cốt truyện khi nghiên cứu thế giới nghệ thuật truyện ngắn Đoàn Lê. 4.2 Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phương pháp phân tích, tổng hợp: giúp cho việc nghiên cứu, phân tích, cắt nghĩa, lý giải các vấn đề, các chi tiết nghệ thuật...từ đó khái quát lên những đặc điểm chung về hình thức nghệ thuật trong toàn bộ hệ thống truyện ngắn của nhà văn. 4.3 Phương pháp lịch sử: Phương pháp lịch sử: xem xét những đặc trưng nghệ thuật trong truyện ngắn của Đoàn Lê trong sự kế thừa của văn học truyền thống nhưng cũng có những cách tân độc đáo tạo nên dấu ấn riêng của Đoàn Lê trên văn đàn hôm nay. 4.4 Phương pháp đối chiếu so sánh: Phương pháp đối chiếu so sánh nhằm làm nổi bật những đặc trưng riêng trong thế giới nghệ thuật của Đoàn Lê trong sự so sánh với văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới, nhất là với những cây bút nữ cùng thời và với văn học giai đoạn trước. 5. Những đóng góp mới của luận văn. Tìm hiểu thế giới nghệ thuật truyện ngắn của Đoàn Lê: cảm hứng nghệ thuật, thế giới nhân vật, các phương diện nghệ thuật cơ bản…để khẳng định vai trò, vị trí, tên tuổi, những đóng góp về sự cách tân nghệ thuật của Đoàn Lê đối với văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới. Từ đó có cái nhìn khái quát, đa diện về truyện ngắn Việt Nam đương đại. 6. Cấu trúc luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận và thư mục tham khảo, nội dung luận văn gồm ba chương: