Luận văn Thạc sĩ Quản lý kinh tế: Quản lý rủi ro đối với hàng hoá xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội

9,291
635
90
ĐẠI HC QUC GIA HÀ NI
TRƢỜNG ĐẠI HC KINH T
---------------------
PHAN TUN AN NINH
QUN LÝ RỦI RO ĐỐI VI HÀNG HOÁ XUT NHP KHU
TI CC HI QUAN HÀ NI
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUN LÝ KINH T
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NG DNG
Ni - 2020
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------------------- PHAN TUẤN AN NINH QUẢN LÝ RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG ỨNG DỤNG Hà Nội - 2020
ĐẠI HC QUC GIA HÀ NI
TRƢỜNG ĐẠI HC KINH T
---------------------
PHAN TUN AN NINH
QUN LÝ RỦI RO ĐỐI VI HÀNG HOÁ XUT NHP KHU
TI CC HI QUAN HÀ NI
Chuyên ngành: Qun lý kinh tế
Mã s: 60 34 04 10
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH T
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NG DNG
NGƢỜI HƢỚNG DN KHOA HỌC: PGS. TS. ĐINH VĂN THÔNG
Ni - 2020
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------------------- PHAN TUẤN AN NINH QUẢN LÝ RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN HÀ NỘI Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 60 34 04 10 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG ỨNG DỤNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS. ĐINH VĂN THÔNG Hà Nội - 2020
LỜI CAM ĐOAN
Tác gi xin cam đoan đây là đ tài nghiên cu khoa học độc lp ca riêng
tác gi. Các s liu s dng trong luận văn nguồn gc ràng, kết qu nêu
trong luận văn là trung thực và chưa từng được công b trong bt k công trình
nghiên cu khoa học nào trước đây.
Hà Nội, ngày tháng năm 2020
Tác gi
Phan Tun An Ninh
LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tác giả. Các số liệu sử dụng trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào trước đây. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả Phan Tuấn An Ninh
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin trân trng cảm ơn các thầy giáo, giáo Khoa Kinh tế Chính tr -
trường Đại hc Kinh tế - Đại hc Quc gia Ni đã tạo mọi điều kin thun
li và nhit tình ging dạy, hướng dn tôi trong sut quá trình hc tp và nghiên
cu luận văn này.
Đặc bit, tôi xin gi li cảm ơn sâu sắc ti PGS.TS Đinh Văn Thông, thy
người trc tiếp ng dn khoa học, đã tận tình giúp đỡ hướng dn tôi
hoàn thành luận văn này.
Tôi xin trân trng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Cc hi quan Hà Ni, các
đồng chí lãnh đạo các đơn vị, các phòng ban trc thuc Cc hi quan hà Ni đã
to mọi điều kin thun li và cung cấp đầy đủ các thông tin, s liệu, tư liệu bn
đồ trong quá trình nghiên cu luận văn.
Cui cùng, tôi xin trân trng cảm ơn các bạn hc viên cùng lp, nhng
người thân trong gia đình và bạn bè đã giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình
hc tp, nghiên cứu để hoàn thành luận văn này.
Hà nội, ngày…. tháng…. năm 2020
Tác gi
Phan Tun An Ninh
LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Khoa Kinh tế Chính trị - trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và nhiệt tình giảng dạy, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu luận văn này. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Đinh Văn Thông, thầy là người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Cục hải quan Hà Nội, các đồng chí lãnh đạo các đơn vị, các phòng ban trực thuộc Cục hải quan hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và cung cấp đầy đủ các thông tin, số liệu, tư liệu bản đồ trong quá trình nghiên cứu luận văn. Cuối cùng, tôi xin trân trọng cảm ơn các bạn học viên cùng lớp, những người thân trong gia đình và bạn bè đã giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận văn này. Hà nội, ngày…. tháng…. năm 2020 Tác giả Phan Tuấn An Ninh
MC LC
DANH MC T VIT TT ............................................................................... i
DANH MC CÁC BNG .................................................................................. ii
DANH MC BIỂU ĐỒ ...................................................................................... iii
DANH MỤC SƠ ĐỒ .......................................................................................... iii
M ĐẦU .............................................................................................................. 1
CHƢƠNG 1 .......................................................................................................... 6
TNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUN VÀ THC
TIN V QUN RỦI RO ĐỐI VI HÀNG HÓA XUT, NHP
KHU TI HI QUAN ..................................................................................... 6
1.1 Tng quan tình hình nghiên cu ..................................................................... 6
1.2 Cơ sở lun v qun ri ro đối vi hàng hóa xut nhp khu ti hi quan ...... 8
1.2.1 Mt s khái niệm cơ bản .............................................................................. 8
1.2.2 Ni dung ca qun lý rủi ro đối vi hàng hóa xut, nhp khu ti Hi quan ... 13
1.2.4 Các yếu t ảnh hưởng đến vic áp dng qun lý ri ro vào quy trình th tc
Hải quan đối vi hàng hóa xut khu, nhp khu ............................................... 22
1.3 Kinh nghim qun lý rủi ro đối vi hàng hóa xut nhp khu ti mt s Cc
Hi quan và bài học đối vi Hà Ni .................................................................... 28
1.3.1 Kinh nghim thc tin ti mt s Cc Hi quan ........................................ 28
1.3.2 Bài hc kinh nghiệm đối vi Cc hi quan Hà Ni ................................... 31
CHƢƠNG 2 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................................. 33
2.1 Phương pháp thu thập thông tin .................................................................... 33
2.1.1. Thu thp thông tin th cp ........................................................................ 33
2.1.2. Phương pháp thu thập d liệu sơ cấp ........................................................ 33
2.2. Phương pháp xử lý tài liu ........................................................................... 34
2.2.1 Phương pháp thống kê, mô t ..................................................................... 34
MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................... i DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................. ii DANH MỤC BIỂU ĐỒ ...................................................................................... iii DANH MỤC SƠ ĐỒ .......................................................................................... iii MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1 CHƢƠNG 1 .......................................................................................................... 6 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HÓA XUẤT, NHẬP KHẨU TẠI HẢI QUAN ..................................................................................... 6 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu ..................................................................... 6 1.2 Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại hải quan ...... 8 1.2.1 Một số khái niệm cơ bản .............................................................................. 8 1.2.2 Nội dung của quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu tại Hải quan ... 13 1.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng quản lý rủi ro vào quy trình thủ tục Hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu ............................................... 22 1.3 Kinh nghiệm quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại một số Cục Hải quan và bài học đối với Hà Nội .................................................................... 28 1.3.1 Kinh nghiệm thực tiễn tại một số Cục Hải quan ........................................ 28 1.3.2 Bài học kinh nghiệm đối với Cục hải quan Hà Nội ................................... 31 CHƢƠNG 2 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................................. 33 2.1 Phương pháp thu thập thông tin .................................................................... 33 2.1.1. Thu thập thông tin thứ cấp ........................................................................ 33 2.1.2. Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp ........................................................ 33 2.2. Phương pháp xử lý tài liệu ........................................................................... 34 2.2.1 Phương pháp thống kê, mô tả ..................................................................... 34
2.2.2 Phương pháp so sánh .................................................................................. 34
2.2.3 Phương pháp phân tích, tổng hp .............................................................. 35
CHƢƠNG 3: THỰC TRNG QUN RỦI RO ĐỐI VI HÀNG HÓA
XUT, NHP KHU TI CC HI QUAN HÀ NI ................................ 36
3.1 Quá trình hình thành, phát trin ca Cc Hi quan Hà Ni .......................... 36
3.1.1 Lch s hình thành phát trin ..................................................................... 36
3.1.2 Cơ cấu t chc ca Cc Hi quan Hà Ni ................................................. 38
3.1.3 Đội ngũ cán bộ, viên chc .......................................................................... 39
3.1.4 Mt s kết qu đã đạt được ca Cc Hi quan Hà Ni .............................. 40
3.2 Thc trng qun lý rủi ro đi vi hàng hóa xut khu, nhp khu ti Cc Hi
quan Hà Ni......................................................................................................... 43
3.2.1 Lp kế hoch qun lý rủi ro đối vi hàng hóa xut khu, nhp khu ti Cc
Hi quan Hà Ni .................................................................................................. 43
3.2.2. T chc thc hin qun lý rủi ro đối vi hàng hóa xut nhp khu ti Cc
Hi Quan Hà Ni ................................................................................................. 44
3.2.3. ng c kim tra, giám sát qun lý ri ro trong hoạt đng nghip v
hi quan ............................................................................................................... 51
3.3 Đánh giá chung qun lý rủi ro đối vi hàng hóa xut nhp khu ti Cc Hi
quan Hà Ni......................................................................................................... 56
3.3.1 Kết qu đạt được ........................................................................................ 56
3.3.2 Hn chế ....................................................................................................... 58
3.3.3 Nguyên nhân ca hn chế .......................................................................... 59
CHƢƠNG 4: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GII PHÁP HOÀN THIN CÔNG TÁC
QUN LÝ RỦI RO ĐỐI VI HÀNG HÓA XUT NHP KHU TI CC
HI QUAN HÀ NI ......................................................................................... 61
4.1. Định hướng hoàn thin qun rủi ro đối vi hàng hoá xut khu, nhp
khu ti Cc hi quan Hà Ni ............................................................................. 61
2.2.2 Phương pháp so sánh .................................................................................. 34 2.2.3 Phương pháp phân tích, tổng hợp .............................................................. 35 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HÓA XUẤT, NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN HÀ NỘI ................................ 36 3.1 Quá trình hình thành, phát triển của Cục Hải quan Hà Nội .......................... 36 3.1.1 Lịch sử hình thành phát triển ..................................................................... 36 3.1.2 Cơ cấu tổ chức của Cục Hải quan Hà Nội ................................................. 38 3.1.3 Đội ngũ cán bộ, viên chức .......................................................................... 39 3.1.4 Một số kết quả đã đạt được của Cục Hải quan Hà Nội .............................. 40 3.2 Thực trạng quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội......................................................................................................... 43 3.2.1 Lập kế hoạch quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội .................................................................................................. 43 3.2.2. Tổ chức thực hiện quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải Quan Hà Nội ................................................................................................. 44 3.2.3. Công tác kiểm tra, giám sát quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ hải quan ............................................................................................................... 51 3.3 Đánh giá chung quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội......................................................................................................... 56 3.3.1 Kết quả đạt được ........................................................................................ 56 3.3.2 Hạn chế ....................................................................................................... 58 3.3.3 Nguyên nhân của hạn chế .......................................................................... 59 CHƢƠNG 4: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ RỦI RO ĐỐI VỚI HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN HÀ NỘI ......................................................................................... 61 4.1. Định hướng hoàn thiện quản lý rủi ro đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục hải quan Hà Nội ............................................................................. 61
4.1.1. Qun lý rủi ro đối vi hànga xut khu, nhp khu trong bi cnh mi .... 61
4.1.2. Định hướng hoàn thin .............................................................................. 62
4.2 Các gii pháp nhm hoàn thin qun rủi ro đối vi hàng hóa xut khu,
nhp khu ti Cc Hi quan Hà Ni.................................................................... 65
4.2.1. Nâng cao năng lc cán b thc hin qun lý ri ro .................................. 65
4.2.2. Đầu tư, xây dựng sở vt cht k thut phù hp vi vic áp dng qun
lý ri ro trong qui trình th tc hải quan đối vi hàng hóa xut, nhp khu ...... 68
4.2.3. Tăng cường quan h phi hp vi hp tác quc tế trong qun lý ri ro... 69
4.2.4. Tp trung thu thp h sơ doanh nghiệp, phân tích đánh giá thông tin, trao
đổi thông tin để t xây dng các tiêu chí QLRR ................................................ 70
4.2.5. Xây dng trung tâm d liu và công ngh thông tin phù hp vi yêu cu
phân tích ri ro .................................................................................................... 71
Nâng tầm địa v pháp lý, phát iển năng lực của đem vị chuyên trách QLRR ti
các cp, vừa đảm bo yêu cu h thng, chuyên nghip, chuyên sâu, vừa đáp
ng yêu câu QLRR đặc thù vừa đáp ứng các đòi hi ca hi nhp quc tế và ci
cách hiện đại hóa hi quan. 4.2.6. Ci cách b máy, phân công nhim v công
chc hi quan làm nghip v chuyên sâu v qun lý ri ro ................................ 72
4.2.7. Gii pháp gn lin vi tình hình mi ca Cc hi quan Hà Ni ............... 74
KT LUN ........................................................................................................ 76
TÀI LIU THAM KHO ................................................................................ 78
4.1.1. Quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trong bối cảnh mới .... 61 4.1.2. Định hướng hoàn thiện .............................................................................. 62 4.2 Các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý rủi ro đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan Hà Nội.................................................................... 65 4.2.1. Nâng cao năng lực cán bộ thực hiện quản lý rủi ro .................................. 65 4.2.2. Đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật phù hợp với việc áp dụng quản lý rủi ro trong qui trình thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu ...... 68 4.2.3. Tăng cường quan hệ phối hợp với hợp tác quốc tế trong quản lý rủi ro... 69 4.2.4. Tập trung thu thập hồ sơ doanh nghiệp, phân tích đánh giá thông tin, trao đổi thông tin để từ xây dựng các tiêu chí QLRR ................................................ 70 4.2.5. Xây dựng trung tâm dữ liệu và công nghệ thông tin phù hợp với yêu cầu phân tích rủi ro .................................................................................................... 71 Nâng tầm địa vị pháp lý, phát ữiển năng lực của đem vị chuyên trách QLRR tại các cấp, vừa đảm bảo yêu cầu hệ thống, chuyên nghiệp, chuyên sâu, vừa đáp ứng yêu câu QLRR đặc thù vừa đáp ứng các đòi hỏi của hội nhập quốc tế và cải cách hiện đại hóa hải quan. 4.2.6. Cải cách bộ máy, phân công nhiệm vụ công chức hải quan làm nghiệp vụ chuyên sâu về quản lý rủi ro ................................ 72 4.2.7. Giải pháp gắn liền với tình hình mới của Cục hải quan Hà Nội ............... 74 KẾT LUẬN ........................................................................................................ 76 TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 78
i
DANH MC T VIT TT
STT
Ký hiệu
Nguyên nghĩa
1
AFTA
Khu vực mậu dịch tự do
2
APEC
Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương
3
ASEAN
Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á
4
ECUS
Phần mềm khai Hải quan điện tử
5
EU
Liên minh châu Âu
6
FDI
Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
7
GDP
Tổng sản phẩm quốc nội
8
HQ
Hải quan
9
KT
Kiểm tra
10
QLRR
Quản lý rủi ro
11
UNCTAD
Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hiệp quốc
12
USD
Đôla Mỹ
13
VCIS
Hệ thống thông tin tình báo Hải quan
14
VNACCS
Hệ thống thông quan tự động
15
WCO
Tổ chức Hải quan Thế giới
16
WTO
Tổ chức thương mại thế giới
17
XNK
Xuất nhập khẩu
i DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT STT Ký hiệu Nguyên nghĩa 1 AFTA Khu vực mậu dịch tự do 2 APEC Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương 3 ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á 4 ECUS Phần mềm khai Hải quan điện tử 5 EU Liên minh châu Âu 6 FDI Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 7 GDP Tổng sản phẩm quốc nội 8 HQ Hải quan 9 KT Kiểm tra 10 QLRR Quản lý rủi ro 11 UNCTAD Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hiệp quốc 12 USD Đôla Mỹ 13 VCIS Hệ thống thông tin tình báo Hải quan 14 VNACCS Hệ thống thông quan tự động 15 WCO Tổ chức Hải quan Thế giới 16 WTO Tổ chức thương mại thế giới 17 XNK Xuất nhập khẩu
ii
DANH MC CÁC BNG
TT
Bng
Ni dung
Trang
1
Bng 3.1
Kim ngạch XNK hàng hóa qua các năm 2016 -
2018
36
2
Bng 3.2
S ng t khai XNK đã giải quyết ti Cc Hi
quan Hà Ni
37
3
Bng 3.3
Tình hình phân lung hàng hóa XNK
42
4
Bng 3.4
Bng phát hin vi phm trong hoạt động XNK
44
5
Bng 3.5
Kết qu kim tra hàng XNK qua máy soi
container c định ti Cc Hi quan Hà Ni
46
6
Bng 3.6
Kết qu kim tra hàng XNK qua máy soi
container di động.
48
7
Bng 3.7
Xây dng tiêu chí ri ro và tiêu chí kim tra qua
máy soi
51
ii DANH MỤC CÁC BẢNG TT Bảng Nội dung Trang 1 Bảng 3.1 Kim ngạch XNK hàng hóa qua các năm 2016 - 2018 36 2 Bảng 3.2 Số lượng tờ khai XNK đã giải quyết tại Cục Hải quan Hà Nội 37 3 Bảng 3.3 Tình hình phân luồng hàng hóa XNK 42 4 Bảng 3.4 Bảng phát hiện vi phạm trong hoạt động XNK 44 5 Bảng 3.5 Kết quả kiểm tra hàng XNK qua máy soi container cố định tại Cục Hải quan Hà Nội 46 6 Bảng 3.6 Kết quả kiểm tra hàng XNK qua máy soi container di động. 48 7 Bảng 3.7 Xây dựng tiêu chí rủi ro và tiêu chí kiểm tra qua máy soi 51
iii
DANH MC BIỂU ĐỒ
TT
Biểu đồ
Ni dung
Trang
1
Biểu đồ 3.1
S thu nộp ngân sách nhà nước giai đoạn 2016 -
2018 ca Cc Hi quan Hà Ni
38
2
Biểu đồ 3.2
Thu thp, cp nht thông tin h sơ doanh nghiệp
45
DANH MỤC SƠ ĐỒ
TT
Sơ đồ
Ni dung
Trang
1
Sơ đồ 3.1
Sơ đồ cơ cấu t chc ca Cc Hi Quan Hà Ni
34
2
Sơ đồ 3.2
hình phân cp qun ri ro theo 03 cp
Ngun: Cc Hi quan Hà Ni
40
iii DANH MỤC BIỂU ĐỒ TT Biểu đồ Nội dung Trang 1 Biểu đồ 3.1 Số thu nộp ngân sách nhà nước giai đoạn 2016 - 2018 của Cục Hải quan Hà Nội 38 2 Biểu đồ 3.2 Thu thập, cập nhật thông tin hồ sơ doanh nghiệp 45 DANH MỤC SƠ ĐỒ TT Sơ đồ Nội dung Trang 1 Sơ đồ 3.1 Sơ đồ cơ cấu tổ chức của Cục Hải Quan Hà Nội 34 2 Sơ đồ 3.2 Mô hình phân cấp quản lý rủi ro theo 03 cấp Nguồn: Cục Hải quan Hà Nội 40