Luận văn thạc sĩ kinh tế: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của hiệp hội ngành hàng xuất khẩu tại Việt Nam

8,898
749
109
B GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

PHẠM THỊ MINH HƯƠNG
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ
HOẠT ĐỘNG CỦA HIỆP HỘI NGÀNH HÀNG
XUẤT KHẨU TẠI VIỆT NAM
Chuyên ngành : KINH TẾ THẾ GIỚI QUAN HỆ KINH TẾ QUỐC TẾ
LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS. TS. BÙI THỊ LÝ
HÀ NỘI 2006
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG  PHẠM THỊ MINH HƯƠNG MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA HIỆP HỘI NGÀNH HÀNG XUẤT KHẨU TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành : KINH TẾ THẾ GIỚI VÀ QUAN HỆ KINH TẾ QUỐC TẾ LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS. BÙI THỊ LÝ HÀ NỘI 2006
1
M ĐẦU
1. Tính cp thiết ca đề tài
Hi nhp kinh tế quc tế đặt ra cho các quc gia c cơ hi ln thách thc.
Ngoài nhng cơ hi nhƣ thông qua quá trình hi nhp các nƣớc có th tranh th thi
cơ tn dng nhng yếu t bên ngoài để rút ngn giai đon phát trin, phát huy ti ƣu
nhng li thế so sánh ca mình trong phân công lao đng hp tác quc tế, thì
thách thc đặt ra phi làm thế nào để nâng cao năng lc cnh tranh nhm phát
trin xut khu. Nếu chriêng s qun lý điu hành ca Chính ph đối vi nn
kinh tế ca mi quc gia thì chƣa đủ và s còn nhiu trì tr, bt cp. Do đó cùng vi
s phát trin ca khoa hc k thut và công ngh hin đại là s tham gia ngày càng
sâu rng ca các t chc kinh tế thế gii và khu vc vào vic kim soát và điu tiết
hot động kinh tế trên pham vi toàn cu, các tp đoàn xuyên quc gia, các Hip hi
kinh tế cũng đang phát trin tr thành nhng nhân t thúc đẩy thiết lp mt trt
t mi trong bc tranh kinh tế thế gii.
Trong mi quc gia, s tham gia ca các t chc dân s, các t chc Hi
hoc Hip Hi, các t chc phi Chính ph, các Hip hi ngành hàng kinh tế ngày
càng nhiu vào các hot động hi. Vi tính cht đặc trƣng t nguyn, phi
Chính ph phi li nhun, nhm thc hin mc tiêu tp hp các doanh nghip
để bo v quyn li cho chính h thúc đẩy phát trin nhm nâng cao năng lc
cnh trnh ca các doanh nghip thành viên nên các Hip hi ngành hàng ngày càng
thu t đƣợc s quan tâm ca Chính ph cũng nhƣ cng đồng các doanh nghip.
Hip hi ngành hàng đang dn tr thành mt mô hình ph biến và là mt hình thc
liên kết hiu qu trong xu hƣớng liên kết ca các nn kinh tế hin đại.
Vi bn cht ƣu vit ca Hip hi trong vic bo v quyn li ca doanh
nghip và nâng cao sc cnh tranh, nhng năm gn đây s các Hip hi ngành hàng
nƣớc ta ngày mt tăng lên nhiu lĩnh vc sn xut và dch v. Tuy nhiên do còn
mi m thiếu kinh nghim qun cũng nhƣ s quan tâm ch đạo ca Nhà
nƣớc còn nhiu bt cp nên đã hn chế không nh ti vai trò ca các Hip hi.Tham
kho s hình thành phát trin Hip hi ngành hàng vai trò ca mt s
nƣớc nhm rút ra bài hc kinh nghim cũng nhƣ nghiên cu đánh giá thc trng
hot động ca các Hip hi ngành hàng xut khu ch lc ca Vit Nam nhm đề
1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra cho các quốc gia cả cơ hội lẫn thách thức. Ngoài những cơ hội nhƣ thông qua quá trình hội nhập các nƣớc có thể tranh thủ thời cơ tận dụng những yếu tố bên ngoài để rút ngắn giai đoạn phát triển, phát huy tối ƣu những lợi thế so sánh của mình trong phân công lao động và hợp tác quốc tế, thì thách thức đặt ra là phải làm thế nào để nâng cao năng lực cạnh tranh nhằm phát triển xuất khẩu. Nếu chỉ có riêng sự quản lý và điều hành của Chính phủ đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia thì chƣa đủ và sẽ còn nhiều trì trệ, bất cập. Do đó cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật và công nghệ hiện đại là sự tham gia ngày càng sâu rộng của các tổ chức kinh tế thế giới và khu vực vào việc kiểm soát và điều tiết hoạt động kinh tế trên pham vi toàn cầu, các tập đoàn xuyên quốc gia, các Hiệp hội kinh tế cũng đang phát triển và trở thành những nhân tố thúc đẩy thiết lập một trật tự mới trong bức tranh kinh tế thế giới. Trong mỗi quốc gia, sự tham gia của các tổ chức dân sự, các tổ chức Hội hoặc Hiệp Hội, các tổ chức phi Chính phủ, các Hiệp hội ngành hàng kinh tế ngày càng nhiều vào các hoạt động xã hội. Với tính chất đặc trƣng là tự nguyện, phi Chính phủ và phi lợi nhuận, nhằm thực hiện mục tiêu là tập hợp các doanh nghiệp để bảo vệ quyền lợi cho chính họ và thúc đẩy phát triển nhằm nâng cao năng lực cạnh trạnh của các doanh nghiệp thành viên nên các Hiệp hội ngành hàng ngày càng thu hút đƣợc sự quan tâm của Chính phủ cũng nhƣ cộng đồng các doanh nghiệp. Hiệp hội ngành hàng đang dần trở thành một mô hình phổ biến và là một hình thức liên kết hiệu quả trong xu hƣớng liên kết của các nền kinh tế hiện đại. Với bản chất ƣu việt của Hiệp hội trong việc bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và nâng cao sức cạnh tranh, những năm gần đây số các Hiệp hội ngành hàng ở nƣớc ta ngày một tăng lên ở nhiều lĩnh vực sản xuất và dịch vụ. Tuy nhiên do còn mới mẻ và thiếu kinh nghiệm quản lý cũng nhƣ sự quan tâm và chỉ đạo của Nhà nƣớc còn nhiều bất cập nên đã hạn chế không nhỏ tới vai trò của các Hiệp hội.Tham khảo sự hình thành và phát triển Hiệp hội ngành hàng và vai trò của nó ở một số nƣớc nhằm rút ra bài học kinh nghiệm cũng nhƣ nghiên cứu đánh giá thực trạng hoạt động của các Hiệp hội ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam nhằm đề
2
xut các gii pháp để nâng cao vai trò ca nó là mc tiêu hết sc cn thiết trong xu
thế hi nhp hin nay. Đó chính do vn đề: MT S GII PHÁP NÂNG
CAO HIU QU HOT ĐỘNG CA HIP HI NGÀNH HÀNG XUT KHU TI
VIT NAMđƣc chn làm đề tài lun văn thc s này.
2. Tình hình nghiên cu
Do mô hình Hip hi ngành hàng đƣợc hình thành chƣa lâu Vit Nam nên
chƣa có nhng nghiên cu mt cách bài bn v vn đề này. Hin nay đƣc s quan
tâm ca Chính ph các B, ngành cũng nhƣ các doanh nghip nên mi ch
mt s công trình nghiên cu v Hip hi giai đon trin khai. C th mt s
công trình sau:
- Hi tho khoa hc: Nâng cao vai trò ca Hip hi ngành hàng. Phòng Th-
ƣơng mi và Công nghip Vit Nam, 29/6/2004
- Hi thảo “Đổi mi t chc phƣơng thc hot động ca Hip hi các t
chc kinh tế trong thi k đổi mi” Hi tho khoa hc liên B, Phòng thƣơng mi
và Công nghip Vit Nam và B ni v.
- Tng hp thc trng hot động ca các Hip hi- Báo cáo ca B ni v, 2005.
- Đối thoi chính sách gia Hip hi doanh nghip chính quyn địa
phƣơng Vit Nam- Phòng Thƣơng mi Công nghip Vit Nam- Trn Hu
Hunh.
- Gii pháp nâng cao năng lc hot động ca các Hip hi ngành hàng nhm
đẩy mnh xut khu hàng hoá ca Vit Nam trong bi cnh hi nhp kinh tế Quc
tế- Vin nghiên cu thƣơng mi- PGS.TS Nguyn Văn Nam
- Mt s gii pháp nhm nâng cao vai trò ca Hip hi ngành hàng trong thúc
đẩy hot động xut khu cho các doanh nghip. Báo cáo ti Hi tho khoa hc-
Phòng Thƣơng mi và Công nghip Vit Nam, 3/2004.
- Các Hip hi doanh nghip - thc trng gii pháp phát trin- Vũ Tiến
Lc- Phòng Thƣơng mi và Công nghip Vit Nam
c đề tài trên ch mang tính cht hi tho hoc chƣa chuyên sâu nhm đặt ra
tình hung để làm tin đề cho các nghiên cu chuyên sâu sau này. Lun văn này
nghiên cu tiếp bƣớc nhm tăng cƣờng vai trò định hƣớng và h tr doanh nghip ca
các Hip hi ngành hàng trong vic nâng cao sc cnh tranh, đẩy mnh xut khu.
2 xuất các giải pháp để nâng cao vai trò của nó là mục tiêu hết sức cần thiết trong xu thế hội nhập hiện nay. Đó chính là lý do mà vấn đề: “MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA HIỆP HỘI NGÀNH HÀNG XUẤT KHẨU TẠI VIỆT NAM” đƣợc chọn làm đề tài luận văn thạc sỹ này. 2. Tình hình nghiên cứu Do mô hình Hiệp hội ngành hàng đƣợc hình thành chƣa lâu ở Việt Nam nên chƣa có những nghiên cứu một cách bài bản về vấn đề này. Hiện nay đƣợc sự quan tâm của Chính phủ và các Bộ, ngành cũng nhƣ các doanh nghiệp nên mới chỉ có một số công trình nghiên cứu về Hiệp hội ở giai đoạn triển khai. Cụ thể là một số công trình sau: - Hội thảo khoa học: Nâng cao vai trò của Hiệp hội ngành hàng. Phòng Th- ƣơng mại và Công nghiệp Việt Nam, 29/6/2004 - Hội thảo “Đổi mới tổ chức và phƣơng thức hoạt động của Hiệp hội các tổ chức kinh tế trong thời kỳ đổi mới” – Hội thảo khoa học liên Bộ, Phòng thƣơng mại và Công nghiệp Việt Nam và Bộ nội vụ. - Tổng hợp thực trạng hoạt động của các Hiệp hội- Báo cáo của Bộ nội vụ, 2005. - Đối thoại chính sách giữa Hiệp hội doanh nghiệp và chính quyền địa phƣơng ở Việt Nam- Phòng Thƣơng mại và Công nghiệp Việt Nam- Trần Hữu Huỳnh. - Giải pháp nâng cao năng lực hoạt động của các Hiệp hội ngành hàng nhằm đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế Quốc tế- Viện nghiên cứu thƣơng mại- PGS.TS Nguyễn Văn Nam - Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của Hiệp hội ngành hàng trong thúc đẩy hoạt động xuất khẩu cho các doanh nghiệp. Báo cáo tại Hội thảo khoa học- Phòng Thƣơng mại và Công nghiệp Việt Nam, 3/2004. - Các Hiệp hội doanh nghiệp - thực trạng và giải pháp phát triển- Vũ Tiến Lộc- Phòng Thƣơng mại và Công nghiệp Việt Nam Các đề tài trên chỉ mang tính chất hội thảo hoặc chƣa chuyên sâu nhằm đặt ra tình huống để làm tiền đề cho các nghiên cứu chuyên sâu sau này. Luận văn này là nghiên cứu tiếp bƣớc nhằm tăng cƣờng vai trò định hƣớng và hỗ trợ doanh nghiệp của các Hiệp hội ngành hàng trong việc nâng cao sức cạnh tranh, đẩy mạnh xuất khẩu.
3
3. Mc đích nghiên cu
Trên cơ s phân tích để làm vai trò quan trng ca các Hip hi ngành
hàng trong vic thúc đẩy hot động ca các doanh nghip xut khu trong và ngoài
nƣớc đánh giá thc trng ti Vit Nam, đề tài rút ra các kinh nghim cũng nhƣ
nêu ra các gii pháp nhm to tin đề cho định hƣớng phát trin ca các Hip hi
ngành hàng.
4. Nhim v nghiên cu
- Làm vai trò, nhim v ca các Hip hi ngành hàng trong vic h tr
các doanh nghip thành viên.
- Đánh giá thc trng và năng lc ca các Hip hi ngành hàng trong vic h
trnâng cao năng lc cnh tranh ca các doanh nghip xut khu ti Vit Nam,
nhng thành công cùng nhng hn chế và các nguyên nhân.
- Đề xut các gii pháp nhm phát huy hiu qu hot động ca các Hip hi
ngành hàng xut khu ti Vit Nam.
5. Đối tƣợng và phm vi nghiên cu
- Đối tƣợng nghiên cu: Hot động ca các Hip hi ngành hàng trong
ngoài nƣớc .
- Phm vi nghiên cu: Đề tài ch yếu tp trung nghiên cu các Hip hi
ngành hàng có trin vng xut khu ln và ch lc ca Vit Nam, hot động ca nó
cũng nhƣ đề ra các gii pháp trong thi gian ti.
6. Phƣơng pháp nghiên cu
- S dng lý lun v các Hip hi cũng nhƣ vai trò chc năng ca nó.
- Thu thp x (phân tích, tng hp) các thông tin, d liu v thc
trng hot động ca các Hip hi ngành hàng trong vic h tr các doanh nghip
- Tham kho chn lc các công trình nghiên cu trong và ngoài nƣớc v
các vn đềliên quan ti các Hip hi ngành hàng.
7. Kết cu ca Lun văn
Ngoài Li m đầu, Kết lun và Tài liu tham kho, lun văn gm 3 chƣơng
nhƣ sau:
3 3. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở phân tích để làm rõ vai trò quan trọng của các Hiệp hội ngành hàng trong việc thúc đẩy hoạt động của các doanh nghiệp xuất khẩu trong và ngoài nƣớc và đánh giá thực trạng tại Việt Nam, đề tài rút ra các kinh nghiệm cũng nhƣ nêu ra các giải pháp nhằm tạo tiền đề cho định hƣớng phát triển của các Hiệp hội ngành hàng. 4. Nhiệm vụ nghiên cứu - Làm rõ vai trò, nhiệm vụ của các Hiệp hội ngành hàng trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp thành viên. - Đánh giá thực trạng và năng lực của các Hiệp hội ngành hàng trong việc hỗ trợ và nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam, những thành công cùng những hạn chế và các nguyên nhân. - Đề xuất các giải pháp nhằm phát huy hiệu quả hoạt động của các Hiệp hội ngành hàng xuất khẩu tại Việt Nam. 5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: Hoạt động của các Hiệp hội ngành hàng ở trong và ngoài nƣớc . - Phạm vi nghiên cứu: Đề tài chủ yếu tập trung nghiên cứu các Hiệp hội ngành hàng có triển vọng xuất khẩu lớn và chủ lực của Việt Nam, hoạt động của nó cũng nhƣ đề ra các giải pháp trong thời gian tới. 6. Phƣơng pháp nghiên cứu - Sử dụng lý luận về các Hiệp hội cũng nhƣ vai trò và chức năng của nó. - Thu thập và xử lý (phân tích, tổng hợp) các thông tin, dữ liệu về thực trạng hoạt động của các Hiệp hội ngành hàng trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp - Tham khảo có chọn lọc các công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc về các vấn đề có liên quan tới các Hiệp hội ngành hàng. 7. Kết cấu của Luận văn Ngoài Lời mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng nhƣ sau:
4
Chƣơng 1: Mt slun chung v hip hi ngành hàng
Chƣơng 2: Thc trng hot động ca các hip hi ngành hàng Vit Nam
trong thi gian qua
Chƣơng 3: Mt s gii pháp nhm nâng cao hiu qu hot động ca các hip
hi ngành hàng xut khu ti Vit Nam.
4 Chƣơng 1: Một số lý luận chung về hiệp hội ngành hàng Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động của các hiệp hội ngành hàng ở Việt Nam trong thời gian qua Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các hiệp hội ngành hàng xuất khẩu tại Việt Nam.
5
CHƢƠNG 1
MT S LUN CHUNG V HIP HI NGÀNH HÀNG
1.1 KI NIỆM VAI TRÒ CỦA HIỆP HỘI NGÀNH HÀNG
1.1.1 Khái nim v Hip hi ngành hàng
1.1.1.1 Khái nim Hi
Theo nhiu nhà xã hi hc quc tế, Hi ra đời khi con ngƣời ý thc đƣợc sc
mnh tp th, sc mnh ca s hp tác vi nhau gia các nhóm ngƣời, gia c
cng đồng ngƣời. S phát trin ca Hi gia tăng phong phú theo trình độ phát
trin ca xã hi loài ngƣời và nhu cu ngày càng cao, càng đa dng ca các tng lp
dân cƣ trong xã hi. hi không phó mc cho Nhà nƣớc th trƣờng vic điu
hành đời sng kinh tế hi. Trong hi hin đại, xây dng nn kinh tế th
trƣờng, cng c tính hiu qu ca Nhà nƣớc và phát trin c đoàn th, Hi là quá
trình din ra đồng thi, làm tin đề cho nhau quan h cht ch vi nhau. Trong
bt c quc gia nào, c đoàn th, các Hi đều đóng vai trò quan trng, cơ chế
đảm bo s phát trin ca hi to ra ngun vn hi. Do đó th chia
hi thành ba khu vc riêng bit là: Nhà nƣớc, th trƣờng và xã hi dân sHi là
mt t chc nm trong xã hi dân s đó.
Tìm hiu v Hi mt s nƣớc có Hi phát trin mnh nhƣ M, Pháp, Liên
Xô cũ thì Hi có mt s khái nim sau:
- Hi là tp hp mt nhóm ngƣời gp g nhau vì nhng mc đích chung (T
đin M)
- Hi, Hip hi khế ƣớc gia hai, nhiu ngƣời cùng góp kiến thc hoc
hành động mt cách thƣờng xuyên để đạt đƣợc mc đích nào đó khác s chia li
(B lut v Hip hi ngày 1-7-1901 ca Pháp).
- T đin Ch nghĩa xã hi khoa hc Nhà xut bn Tiến btxcơva và Nhà
xut bn S tht, Ni 1986 cho rng: Hi nhng t chc liên hp t nguyn
ca công dân xây dng theo nguyên tc t qun ch động nhm bo v li ích
ca nhng tp đoàn nht định trong nhân dân nhƣ các tp đoàn hi ngh
5 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆP HỘI NGÀNH HÀNG 1.1 KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA HIỆP HỘI NGÀNH HÀNG 1.1.1 Khái niệm về Hiệp hội ngành hàng 1.1.1.1 Khái niệm Hội Theo nhiều nhà xã hội học quốc tế, Hội ra đời khi con ngƣời ý thức đƣợc sức mạnh tập thể, sức mạnh của sự hợp tác với nhau giữa các nhóm ngƣời, giữa các cộng đồng ngƣời. Sự phát triển của Hội gia tăng và phong phú theo trình độ phát triển của xã hội loài ngƣời và nhu cầu ngày càng cao, càng đa dạng của các tầng lớp dân cƣ trong xã hội. Xã hội không phó mặc cho Nhà nƣớc và thị trƣờng việc điều hành đời sống kinh tế xã hội. Trong xã hội hiện đại, xây dựng nền kinh tế thị trƣờng, củng cố tính hiệu quả của Nhà nƣớc và phát triển các đoàn thể, Hội là quá trình diễn ra đồng thời, làm tiền đề cho nhau và quan hệ chặt chẽ với nhau. Trong bất cứ quốc gia nào, các đoàn thể, các Hội đều đóng vai trò quan trọng, là cơ chế đảm bảo sự phát triển của xã hội và tạo ra nguồn vốn xã hội. Do đó có thể chia xã hội thành ba khu vực riêng biệt là: Nhà nƣớc, thị trƣờng và xã hội dân sự và Hội là một tổ chức nằm trong xã hội dân sự đó. Tìm hiểu về Hội ở một số nƣớc có Hội phát triển mạnh nhƣ Mỹ, Pháp, Liên Xô cũ thì Hội có một số khái niệm sau: - Hội là tập hợp một nhóm ngƣời gặp gỡ nhau vì những mục đích chung (Từ điển Mỹ) - Hội, Hiệp hội là khế ƣớc giữa hai, nhiều ngƣời cùng góp kiến thức hoặc hành động một cách thƣờng xuyên để đạt đƣợc mục đích nào đó khác sự chia lời (Bộ luật về Hiệp hội ngày 1-7-1901 của Pháp). - Từ điển Chủ nghĩa xã hội khoa học Nhà xuất bản Tiến bộ Mátxcơva và Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội 1986 cho rằng: Hội là những tổ chức liên hợp tự nguyện của công dân xây dựng theo nguyên tắc tự quản và chủ động nhằm bảo vệ lợi ích của những tập đoàn nhất định trong nhân dân nhƣ các tập đoàn xã hội – nghề
6
nghip, hi- nhân khu hoc các tp đoàn liên hp li vi nhau ch cùng
chung nhng mc tiêu này hoc nhng mc tiêu khác và nhng li ích nhƣ nhau.
- Theo t đin tiếng Vit, Hi là t chc ca nhng ngƣời cùng ngh nghip,
cùng s thích hay cùng chính kiến, t nguyn và tp hp li để tiến hành các hot
động kinh tế nhƣ buôn bán, sn xut, kinh doanh hoc các hot động văn hoá,
hi hay chính tr đƣợc thành lp theo th thc do pháp lut quy định. Các Hi nhƣ
vy đều điu l, quy định tôn ch, mc đích, cơ cu t chc hot động ca
mình.[15]
T nhng định nghĩa trên, có th rút ra Hi mang mt s đặc đim sau:
+ Hi là nhng t chc t nguyn ca qun chúng
+ Nhng t chc đó tp hp đông đảo ngƣời cùng ngành ngh, hoc cùng
gii, hoc cùng s thích
+ H cùng góp kiến thc, sc lc và hành động mt cách thƣờng xuyên để
đạt mt mc đích o đó, do nhng ngƣời t nguyn sáng lp đề ra, mc đích đó
không trái vi li ích dân tc T quc, không v li và trong khuôn kh pháp
lut.
Khái nim này giúp ta bƣớc đầu phân bit đƣợc Hi vi các nhóm và tp th
t nguyn khác do nhân dân t nguyn bt phát, tc thi lp ra (các nhóm đó không
điu l, không có đóng góp vt cht, sc lc, trí tu, không h thng t chc
thng nht, c kết không cht chkhông thƣờng xuyên hành động).
1.1.1.2 Khái nim Hip hi ngành hàng
Trong các Hi mt hình thc liên kết gm các doanh nghip ng kinh
doanh mt s mt hàng hay nhóm hàng đƣợc gi là Hip hi ngành hàng (trade
association)
Theo t đin kinh doanh ca Nhà xut bn Oxford thì Hip hi ngành hàng
là s tp hp ca các doanh nghip trong cùng mt ngành, đƣợc lp ra để thay mt
trong vic đàm phán vi Chính ph, các t chc công đoàn, các Hip hi ngành
hàng khác để đảm bo cho các hi viên luôn đƣợc cung cp thông tin mi nht v
s phát trin ca ngành hàng kinh doanh ca h. Các Hip hi ngành hàng cũng
6 nghiệp, xã hội- nhân khẩu hoặc các tập đoàn liên hợp lại với nhau chỉ cùng có chung những mục tiêu này hoặc những mục tiêu khác và những lợi ích nhƣ nhau. - Theo từ điển tiếng Việt, Hội là tổ chức của những ngƣời cùng nghề nghiệp, cùng sở thích hay cùng chính kiến, tự nguyện và tập hợp lại để tiến hành các hoạt động kinh tế nhƣ buôn bán, sản xuất, kinh doanh hoặc các hoạt động văn hoá, xã hội hay chính trị đƣợc thành lập theo thể thức do pháp luật quy định. Các Hội nhƣ vậy đều có điều lệ, quy định tôn chỉ, mục đích, cơ cấu tổ chức và hoạt động của mình.[15] Từ những định nghĩa trên, có thể rút ra Hội mang một số đặc điểm sau: + Hội là những tổ chức tự nguyện của quần chúng + Những tổ chức đó tập hợp đông đảo ngƣời cùng ngành nghề, hoặc cùng giới, hoặc cùng sở thích… + Họ cùng góp kiến thức, sức lực và hành động một cách thƣờng xuyên để đạt một mục đích nào đó, do những ngƣời tự nguyện sáng lập đề ra, mục đích đó không trái với lợi ích dân tộc và Tổ quốc, không vụ lợi và trong khuôn khổ pháp luật. Khái niệm này giúp ta bƣớc đầu phân biệt đƣợc Hội với các nhóm và tập thể tự nguyện khác do nhân dân tự nguyện bột phát, tức thời lập ra (các nhóm đó không có điều lệ, không có đóng góp vật chất, sức lực, trí tuệ, không có hệ thống tổ chức thống nhất, cố kết không chặt chẽ và không thƣờng xuyên hành động). 1.1.1.2 Khái niệm Hiệp hội ngành hàng Trong các Hội có một hình thức liên kết gồm các doanh nghiệp cùng kinh doanh một số mặt hàng hay nhóm hàng và đƣợc gọi là Hiệp hội ngành hàng (trade association) Theo từ điển kinh doanh của Nhà xuất bản Oxford thì Hiệp hội ngành hàng là sự tập hợp của các doanh nghiệp trong cùng một ngành, đƣợc lập ra để thay mặt trong việc đàm phán với Chính phủ, các tổ chức công đoàn, các Hiệp hội ngành hàng khác… để đảm bảo cho các hội viên luôn đƣợc cung cấp thông tin mới nhất về sự phát triển của ngành hàng kinh doanh của họ. Các Hiệp hội ngành hàng cũng
7
thƣờng mang v các hp đồng cho hi viên ca hđƣa ra c quy trình t tng
để gii quyết tranh chp gia các hi viên.
Theo t đin kinh tế kinh doanh do Nhà xut bn khoa hc k thut biên
son t mt s t đin kinh tế ni tiếng thế gii, Hip hi ngành hàng là mt Hip
hi ca các nhà sn xut và các thƣơng gia trong cùng mt ngành kinh doanh, đƣợc
thành lp nhm mc đích bo vphát trin quyn li ca các thành viên và đại din
cho h, chng hn nhƣ trong các cuc thƣơng lƣợng vi chính quyn hay vi c
nghip đoàn hay vi các Hip hi ngành hàng khác.
Vit Nam cho đến nay vn chƣa mt tài liu nào hay mt ngun lut
nào đƣa ra khái nim c th v Hip hi ngành hàng cho trong Ngh định
57/1998/NĐ- CP ngày 31/7/1998 đim qua thut ngy: Thƣơng nhân kinh
doanh cùng ngành hàng, không phân bit thành phn kinh tế, đƣợc phép thành lp
Hip hi ngành hàng xut khu, nhp khu trên cơ s t nguyn để phi hp hot
động và nâng cao hiu qu sn xut kinh doanh, đảm bo quyn và li ích hp pháp
ca các hi viên, đồng thi bo đảm li ích quc gia”.
Bn thân tng Hip hi ngành hàng cũng đƣa ra c định nghĩa riêng cho
mình nhƣ:
- Hip hi chế biến xut khu thu sn Vit Nam (Vasep): t chc t
nguyn ca các doanh nghip, các t chc s nghip các nhà qun hot động
trong lĩnh vc chế biến và xut nhp khu thu sn ca Vit Nam.
- Hip hi Cà phê- cacao Vit Nam : là t chc phi Chính ph, phi li nhun,
tp hp và đại din cho các doanh nghip, t chc kinh tếth nhân sn xut, chế
biến, kinh doanh dch v cung ng xut khu, nghiên cu khoa hc công ngh
đào to thuc ngành cà phê đƣợc thành lp trên cơ s t nguyn nhm phi hp có
hiu qu các hot động sn xut kinh doanh trên th trƣờng trong nƣớc ngoài
nƣớc, thng nht nhn thc và hành động.
T các khái nim trên cho thy tt c các khái nim đó cho dù đƣợc trình bày
nhƣ thế nào đều thì đều thng nht mt s đim th đƣợc hiu nhƣ sau:
Hip hi ngành hàng là mt t chc tp hp và đại din cho các cá nhân hay các
7 thƣờng mang về các hợp đồng cho hội viên của họ và đƣa ra các quy trình tố tụng để giải quyết tranh chấp giữa các hội viên. Theo từ điển kinh tế kinh doanh do Nhà xuất bản khoa học và kỹ thuật biên soạn từ một số từ điển kinh tế nổi tiếng thế giới, Hiệp hội ngành hàng là một Hiệp hội của các nhà sản xuất và các thƣơng gia trong cùng một ngành kinh doanh, đƣợc thành lập nhằm mục đích bảo vệ và phát triển quyền lợi của các thành viên và đại diện cho họ, chẳng hạn nhƣ trong các cuộc thƣơng lƣợng với chính quyền hay với các nghiệp đoàn hay với các Hiệp hội ngành hàng khác. Ở Việt Nam cho đến nay vẫn chƣa có một tài liệu nào hay một nguồn luật nào đƣa ra khái niệm cụ thể về Hiệp hội ngành hàng cho dù trong Nghị định 57/1998/NĐ- CP ngày 31/7/1998 có điểm qua thuật ngữ này: “ Thƣơng nhân kinh doanh cùng ngành hàng, không phân biệt thành phần kinh tế, đƣợc phép thành lập Hiệp hội ngành hàng xuất khẩu, nhập khẩu trên cơ sở tự nguyện để phối hợp hoạt động và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các hội viên, đồng thời bảo đảm lợi ích quốc gia”. Bản thân từng Hiệp hội ngành hàng cũng đƣa ra các định nghĩa riêng cho mình nhƣ: - Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (Vasep): là tổ chức tự nguyện của các doanh nghiệp, các tổ chức sự nghiệp và các nhà quản lý hoạt động trong lĩnh vực chế biến và xuất nhập khẩu thuỷ sản của Việt Nam. - Hiệp hội Cà phê- cacao Việt Nam : là tổ chức phi Chính phủ, phi lợi nhuận, tập hợp và đại diện cho các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế và thể nhân sản xuất, chế biến, kinh doanh dịch vụ cung ứng xuất khẩu, nghiên cứu khoa học – công nghệ và đào tạo thuộc ngành cà phê đƣợc thành lập trên cơ sở tự nguyện nhằm phối hợp có hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh trên thị trƣờng trong nƣớc và ngoài nƣớc, thống nhất nhận thức và hành động. Từ các khái niệm trên cho thấy tất cả các khái niệm đó cho dù đƣợc trình bày nhƣ thế nào đều thì đều thống nhất ở một số điểm và có thể đƣợc hiểu nhƣ sau: Hiệp hội ngành hàng là một tổ chức tập hợp và đại diện cho các cá nhân hay các
8
t chc kinh tế cùng kinh doanh mt hoc mt s mt hàng nht định hot động
theo nguyên tc t nguyn t qun da trên các quy tc chung đã tho thun
phù hp các quy định ca pháp lut và không vì mc tiêu li nhun.
1.1.1.3 S cn thiết phi phát huy kh năng liên kết thông qua Hip hi ngànhng
Trong lĩnh vc kinh tế, cùng vi quá trình đổi mi và hi nhp kinh tế quc
tế, nhng năm gn đây chúng ta chng kiến rt nhiu hình thc liên kết đa dng ca
các doanh nghip nhm phát huy thế mnh cng đồng, nâng cao hiu qu sc
cnh tranh ca các doanh nghip. Các hình thc liên kết trên, to lên mt thc
th kinh doanh mi hay không nhƣng đều làm phát sinh các quan h kinh tế, hình
thành các hành vi thƣơng mi và do đóchu s c động ca quan h li ích mt
cách rõ rt. Nhƣ vy, trong nhng hoàn cnh nht định khi “cơm chng lành, canh
chng ngọt” thì vic chia tay xy ra, tính cht n định lâu dài không ln.
Có hình thc tp hp và liên kết các doanh nghip nhm phát trin th trƣờng
và nâng cao cht lƣợng sn phm hàng hoá nhƣ Câu lc b doanh nghip. Câu lc
b này không ch nơi để các doanh nghip trao đổi kinh nghim, phƣơng thc
m ăn mà còn t chc cho các doanh nghip đi kho sát th trƣờng, tăng cƣờng phát
trin thƣơng hiu.
Có hình thc liên kết nhm nâng cao kh năng cung ng hàng hoá nhƣ hin
tƣợng các hp tác xã thƣơng mi liên kết vi nhau để hình thành Liên hip Hp tác
xã kiu mi hay Liên minh hp tác xã. Hay nhƣ hin nay các doanh nghip bt đầu
hp tác vi nhau trong vic thành lp các Tng công ty, hay các tp đoàn thƣơng
mi, các liên doanh đấu thu xây dng, các Ngân hàng thc hin phƣơng thc đồng
tài tr các d án ln.
Có hình thc liên kết các doanh nghip thông qua mng Internet, trên cơ s
mt hoc mt vài thành viên nòng ct nhm tp hp, la chn và cung cp thông
tin, trao đổi ý tƣởng gia các thành viên thông qua phƣơng tin ch yếu là email.
Còn có th k ra rt nhiu nhng hình thc liên kết đa dng vi nhiu cp độ
khác nhau ca các doanh nghip trong nn kinh tế, trong đó hình thc ch đạo trong
mi liên kết ca các doanh nghip đang đƣợc khng định chính các Hip hi
8 tổ chức kinh tế cùng kinh doanh một hoặc một số mặt hàng nhất định hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện tự quản dựa trên các quy tắc chung đã thoả thuận phù hợp các quy định của pháp luật và không vì mục tiêu lợi nhuận. 1.1.1.3 Sự cần thiết phải phát huy khả năng liên kết thông qua Hiệp hội ngành hàng Trong lĩnh vực kinh tế, cùng với quá trình đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế, những năm gần đây chúng ta chứng kiến rất nhiều hình thức liên kết đa dạng của các doanh nghiệp nhằm phát huy thế mạnh cộng đồng, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của các doanh nghiệp. Các hình thức liên kết trên, dù tạo lên một thực thể kinh doanh mới hay không nhƣng đều làm phát sinh các quan hệ kinh tế, hình thành các hành vi thƣơng mại và do đó nó chịu sự tác động của quan hệ lợi ích một cách rõ rệt. Nhƣ vậy, trong những hoàn cảnh nhất định khi “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt” thì việc chia tay xảy ra, tính chất ổn định lâu dài không lớn. Có hình thức tập hợp và liên kết các doanh nghiệp nhằm phát triển thị trƣờng và nâng cao chất lƣợng sản phẩm hàng hoá nhƣ Câu lạc bộ doanh nghiệp. Câu lạc bộ này không chỉ là nơi để các doanh nghiệp trao đổi kinh nghiệm, phƣơng thức làm ăn mà còn tổ chức cho các doanh nghiệp đi khảo sát thị trƣờng, tăng cƣờng phát triển thƣơng hiệu. Có hình thức liên kết nhằm nâng cao khả năng cung ứng hàng hoá nhƣ hiện tƣợng các hợp tác xã thƣơng mại liên kết với nhau để hình thành Liên hiệp Hợp tác xã kiểu mới hay Liên minh hợp tác xã. Hay nhƣ hiện nay các doanh nghiệp bắt đầu hợp tác với nhau trong việc thành lập các Tổng công ty, hay các tập đoàn thƣơng mại, các liên doanh đấu thầu xây dựng, các Ngân hàng thực hiện phƣơng thức đồng tài trợ các dự án lớn. Có hình thức liên kết các doanh nghiệp thông qua mạng Internet, trên cơ sở một hoặc một vài thành viên nòng cốt nhằm tập hợp, lựa chọn và cung cấp thông tin, trao đổi ý tƣởng giữa các thành viên thông qua phƣơng tiện chủ yếu là email. Còn có thể kể ra rất nhiều những hình thức liên kết đa dạng với nhiều cấp độ khác nhau của các doanh nghiệp trong nền kinh tế, trong đó hình thức chủ đạo trong mối liên kết của các doanh nghiệp đang đƣợc khẳng định chính là các Hiệp hội
9
ngành hàng, các Hip hi ngành hàng không ch là khung kh cho các mi quan h liên
kết t nguyn ca các doanh nghip trong cùng ngành hàng đó mà còn là cu ni ca
quan h hp tác gia các cơ quan chính quyn vi doanh nghip, mt xu thế và yêu cu
ca nn kinh tế th trƣờng hin đại.
Ƣu thế ca vic liên kết doanh nghip thông qua các Hip hi ngành hàng
th hin nhng đim sau:
- Hip hi ngành hàng có mt cơ cu t chc cht ch, có tƣ cách pháp nhân,
có tính độc lp tƣơng đối vi các doanh nghip và vi cơ quan chính quyn, b
máy nhân viên thƣờng trc bo đảm s vn hành thƣờng xuyên, có ngun ngân sách
hot động da vào nguyên tc cùng chia s chi phí t đóng góp ca các hi viên nên
hot động ca Hip hi có tính n định cao hơn các hình thc liên kết khác. Vì vy,
nếu có chính sách to thun li t chc tt, các Hip hi ngành hàng thc s
th tr thành mt nhân t quan trng tc đẩy quá trình liên kết các doanh nghip
thúc đẩy quan h hp tác gia chính quyn và doanh nghip.
- Do Hip hi tp hp doanh nghip theo tng ngành hàng và là mt t chc
có b máy thƣờng trc n định nên vic tng kết thc tin, tiến hành các hot động
nghiên cu, đề xut các kiến ngh vi cơ quan chc năng th hin đƣợc tính cht đại
din cho ngành hàng đó ca c khu vc doanh nghip cao hơn so vi tng doanh
nghip đơn l.
- Do Hip hi ngành hàng mt pháp nhân độc lp, cơ chế quyết định ca
Hip hi da trên nguyên tc tp th nên ít nhiu hn chế đƣợc kh năng độc quyn,
kh năng chi phi ca các doanh nghip ln các hình thc liên kết khác khó
tránh đƣợc.
- Do Hip hi là din đàn ti đó các doanh nghip có th giúp đỡ vt cht ln
nhau, k c h tr kinh tế và tài chính, tho thun hp tác xbt đồng tranh chp
ni b. Đồng thi Hip hi cũng là nơi có các bin pháp các hi viên phi hp
hành động trng pht khi có mt đối tác nào đó vi phm quy chế, tiến hành nhng
hot động cnh tranh không lành mnh m nh hƣởng đến li ích ca các doanh
9 ngành hàng, các Hiệp hội ngành hàng không chỉ là khung khổ cho các mối quan hệ liên kết tự nguyện của các doanh nghiệp trong cùng ngành hàng đó mà còn là cầu nối của quan hệ hợp tác giữa các cơ quan chính quyền với doanh nghiệp, một xu thế và yêu cầu của nền kinh tế thị trƣờng hiện đại. Ƣu thế của việc liên kết doanh nghiệp thông qua các Hiệp hội ngành hàng thể hiện ở những điểm sau: - Hiệp hội ngành hàng có một cơ cấu tổ chức chặt chẽ, có tƣ cách pháp nhân, có tính độc lập tƣơng đối với các doanh nghiệp và với cơ quan chính quyền, có bộ máy nhân viên thƣờng trực bảo đảm sự vận hành thƣờng xuyên, có nguồn ngân sách hoạt động dựa vào nguyên tắc cùng chia sẻ chi phí từ đóng góp của các hội viên nên hoạt động của Hiệp hội có tính ổn định cao hơn các hình thức liên kết khác. Vì vậy, nếu có chính sách tạo thuận lợi và tổ chức tốt, các Hiệp hội ngành hàng thực sự có thể trở thành một nhân tố quan trọng thúc đẩy quá trình liên kết các doanh nghiệp và thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa chính quyền và doanh nghiệp. - Do Hiệp hội tập hợp doanh nghiệp theo từng ngành hàng và là một tổ chức có bộ máy thƣờng trực ổn định nên việc tổng kết thực tiễn, tiến hành các hoạt động nghiên cứu, đề xuất các kiến nghị với cơ quan chức năng thể hiện đƣợc tính chất đại diện cho ngành hàng đó của cả khu vực doanh nghiệp cao hơn so với từng doanh nghiệp đơn lẻ. - Do Hiệp hội ngành hàng là một pháp nhân độc lập, cơ chế quyết định của Hiệp hội dựa trên nguyên tắc tập thể nên ít nhiều hạn chế đƣợc khả năng độc quyền, khả năng chi phối của các doanh nghiệp lớn mà các hình thức liên kết khác khó tránh đƣợc. - Do Hiệp hội là diễn đàn tại đó các doanh nghiệp có thể giúp đỡ vật chất lẫn nhau, kể cả hỗ trợ kinh tế và tài chính, thoả thuận hợp tác xử lý bất đồng tranh chấp nội bộ. Đồng thời Hiệp hội cũng là nơi có các biện pháp mà các hội viên phối hợp hành động trừng phạt khi có một đối tác nào đó vi phạm quy chế, tiến hành những hoạt động cạnh tranh không lành mạnh làm ảnh hƣởng đến lợi ích của các doanh