LUẬN VĂN: Giải pháp nâng cao chất lượng thanh toán, quyết toán dự án hoàn thành sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước là yêu cầu bức thiết có ý nghĩa cả về lý luận và hoạt động thực tiễn
7,996
790
138
91
Vũ Đức Thắng Luận văn cao học –CN: Kinh tế Công nghiệp
kịp thời điều hành và có chế tài mạnh với các chủ đầu tư không chấp hành, tránh
tình
trạng chạy chi ngân sách quý cuối năm.
- Cần rà soát lại các dự án đã và đang đầu tư, điều chỉnh vốn cho các dự án ưu
tiên
như cơ sở hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội theo định hướng phát triển kinh tế xã
hội theo
kế hoạch trung hạn và dài hạn.
- Triển khai và đảm bảo giải ngân vốn kịp thời các dự án sử dụng nguồn vốn trái
phiếu chính phủ, nguồn vối đối ứng của các dự án nước ngoài bằng việc phân cấp
trách
nhiệm cụ thể cho các chủ đầu tư giảm bớt sự can thiệp của các cấp có thẩm quyền,
cơ
quan cấp phát vốn, áp dụng phương thức cấp thẳng vốn cho nhà thầu đối với các dự
án
quan trọng, cấp bách.
- Tăng cường kiểm tra, thanh tra, giám sát các dự án đầu tư sử dụng nguồn vốn
ngân sách. Nâng cao vai trò của tổ chức tư vấn kiểm toán độc lập song song với
cơ chế ưu
đãi cho các tổ chức này, tăng số lượng và nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp
vụ đội
ngũ thanh tra xây dựng các cấp từ Trung ương đến địa phương, làm rõ trách nhiệm
và
nâng cao kiến thức chuyên môn nghiệp vụ cho hội đồng nhân dân các cấp.
Về phía Cơ quan tài chính và Kho bạc nhà nước
- Cơ quan tài chính và kho bạc nhà nước cần tham mưu và tư vấn cho chính quyền
các cấp chính sách tiết kiệm đồng bộ, kiểm soát và nâng cao hiệu quả chi đầu tư,
cắt giảm
vốn đối với các dự án chưa thật cấp bách hoặc hiệu quả đầu tư thấp, tập trung
nguồn vốn
cho các công trình trọng điểm quốc gia, các công trình hoàn thành trong năm kế
hoạch,
nâng cao hiệu quả nguồn vốn đầu tư xây dựng, nếu làm tốt được các vấn đề trên sẽ
hạn
chế tiền NSNN làm tăng phương tiện thanh toán, góp phần ổn định thị trường, kiềm
chế
lạm phát.
- Tập trung đầu mối quản lý kế hoạch vốn đầu tư cho cơ quan tài chính các cấp
gắn
kết với Kho bạc nhà nước để kiểm soát các hoạt động chi ngân sách, gắn với chế
độ,
chính sách và cơ chế kiểm tra giám sát việc sử dụng công quỹ thông qua nghiệp
vụ, biện
pháp tài chính. Khi cơ quan tài chính làm tốt chức năng, nhiệm vụ của mình mà
trọng tâm
là nêu cao chất lượng nghiệp vụ, kỷ luật tài chính sẽ hạn chế rất nhiều những
mặt chưa
92
Vũ Đức Thắng Luận văn cao học –CN: Kinh tế Công nghiệp
được từ đơn vị sử dụng ngân sách và sẽ tác động không nhỏ đến chất lượng nghiệp
vụ cơ
quan Kho bạc.
- Cần thường xuyên kiểm tra, rà soát các dự án của các đơn vị sử dụng ngân sách
theo từng quý (năm), tồn quỹ ngân sách, số thu trong kỳ để điều hành ngân sách
quý
(năm) phối hợp cơ quan tài chính các cấp kịp thời điều chỉnh kế hoạch.
3.4.4. Kiểm soát chi phí giai đoạn thực hiện đầu tư
Giai đoạn thực hiện đầu tư là một phần quan trọng trong toàn bộ quá trình đầu
tư,
đặc biệt để quản lý chi phí ở giai đoạn này cần phải kiểm soát các khâu ảnh
hưởng đến chi
phí như:
- Giai đoạn thiết kế kỹ thuật (đối với công trình kỹ thuật phức tạp có thiết kế
3
bước) thiết kế bản vẽ thi công (đối với công trình có thiết kế 2 bước): Những
thay đổi
thiết kế bao gồm thay đổi theo yêu cầu của chủ đầu tư, thay đổi do bổ sung điều
chỉnh cho
hợp lý của nhà thiết kế được sự chấp thuận của chủ đầu tư.
- Giai đoạn đấu thầu và lựa chọn nhà thầu trong hoạt động xây dựng: Chất lượng
công tác đấu thầu và lựa chọn nhà thầu (hồ sơ mời thầu, hồ sơ dự thầu, năng lực
và kinh
nghiệm và vốn của nhà thầu).
- Giai đoạn ký kết hợp đồng và thi công xây dựng công trình: mức độ kiểm soát
chi
phí trong thanh toán ở giai đoạn này rất quan trọng, trong đó có một số yếu tố
ảnh hưởng
lớn đến vượt chi phí và chậm tiến độ.
Theo kết quả thu thập về các yếu tố gây chậm trễ và vượt chi phí đã lấy phiếu
góp
ý phản hồi của 38 nhà thầu tại Việt Nam (số lượng bảng câu hỏi đã gửi là 115
bảng, tỷ lệ
phản hồi là 33% trên tổng số phiếu phát ra)
7
cho thấy mức độ ảnh hưởng như sau:
Bảng 1.5: Bảng tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng gây chậm trễ và vượt chi phí
TT
Nội dung
Mức độ ảnh hưởng
7
Đề tài nghiên cứu “Các yếu tố gây chậm trễ và vượt chi phí các dự án xây
dựng trong giai đoạn thi công”
93
Vũ Đức Thắng Luận văn cao học –CN: Kinh tế Công nghiệp
Lớn
(%)
Trung
bình
(%)
Không
ảnh
hưởng
(%)
Không
biết
(%)
1 Khả năng tài chính của chủ đầu tư không
đáp ứng được yêu cầu dự án
71 16 8 5
2 Yếu kém của Ban Quản lý dự án và công
tác quản lý dự án
66 16 13 5
3 Tổ chức quản lý công trường và giám sát
yếu kém
63 26 3 8
4 Khả năng tài chính của nhà thầu không
đáp ứng được yêu cầu thi công
55 24 13 8
5 Vật tư thiếu hay hiếm 45 50 3 3
6
Thi
ết kế thay
đ
ổi
42
53
3
3
7 Sự khác biệt giữa các điều kiện thực tế so
với khi khảo sát thiết kế
42 39 16 3
8 Sự biến động giá cả trên thị trường 37 47 13 3
9
D
ự toán, các khoản dự trù thiếu chính xác
34
47
13
5
10 Các sai sót trong thiết kế 32 58 8 3
11
H
ợp
đ
ồng không chặt chẽ thiếu ràng buộc
32
55
11
3
12 Chậm trễ chi trả cho các công việc đã
hoàn thành
29 63 5 3
13 Sự yếu kém của thầu phụ 29 61 11 0
14 Chậm trễ trong việc nghiệm thu công việc
đã hoàn thành
29 55 8 8
15 Phương pháp công nghệ thi công lạc hậu,
không phù hợp
26 66 3 5
16 Nhân công thiếu, không đáp ứng được
nhu cầu
26 58 13 3
94
Vũ Đức Thắng Luận văn cao học –CN: Kinh tế Công nghiệp
TT
Nội dung
Mức độ ảnh hưởng
Lớn
(%)
Trung
bình
(%)
Không
ảnh
hưởng
(%)
Không
biết
(%)
17 Các sai sót trong quá trình thi công 21 66 11 3
18 Các công việc phát sinh 21 58 8 3
Qua đánh giá trên cho thấy một số yếu tố ảnh hưởng đến được việc kiểm soát chi
phí được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên, trong đó khả năng tài chính của chủ đầu tư
có ảnh
hưởng lớn nhất (chiếm 71%), tiếp theo là năng lực của Ban quản lý dự án và khả
năng tổ
chức công việc thực hiện quản lý dự án (chiếm 66%), yếu tố thứ 3 ảnh hưởng đến
vượt
chi phí là tổ chức quản lý công trường của nhà thầu và năng lực giám sát của kỹ
sư tư vấn
giám sát (chiếm 63%). Trong bảng kết quả trên chưa xác định đến yếu tố ảnh hưởng
do
các tổ chức tư vấn quản lý chi phí và cơ quan cấp phát vốn gây ra.
3.4.5. Kiểm soát chi phí khâu thanh toán vốn đầu tư
Giai đoạn 1: Kiểm soát giai đoạn từ khi ký kết hợp đồng giữa chủ đầu tư và nhà
thầu đến khi thực hiện thanh toán từng lần trước khi chuyển lên cơ quan cấp phát
vốn.
Giai đoạn này kiểm soát chi phí căn cứ từ biên bản thỏa thuận hợp đồng, kết quả
trúng thầu, hồ sơ mời thầu (hoặc hồ sơ yêu cầu đối với trường hợp chỉ định
thầu), hồ sơ
dự thầu (hoặc hồ sơ đề xuất) được lựa chọn căn cứ theo các khối lượng công việc
nêu
trong bảng tiên lượng của hồ sơ mời thầu hoặc hồ sơ yêu cầu.
Đối với hợp đồng trọn gói: Trước khi ký kết hợp đồng, chủ đầu tư cần tham khảo ý
kiến kỹ sư định giá để rà soát lại bảng khối lượng công việc theo thiết kế được
duyệt, nếu
nhà thầu, kỹ sư định giá hoặc chủ đầu tư phát hiện bảng khối lượng công việc bóc
tách từ
thiết kế chưa chính xác, chủ đầu tư cần báo cáo người có thẩm quyền xem xét,
quyết định
việc bổ sung khối lượng công việc để bảo đảm phù hợp với thiết kế. Trường hợp
cần cắt
giảm khối lượng công việc để đảm bảo phù hợp với thiết kế thì kỹ sư định giá có
văn bản
gửi chủ đầu tư để chủ đầu tư cắt giảm phần khối lượng này mà không cần báo cáo
người
95
Vũ Đức Thắng Luận văn cao học –CN: Kinh tế Công nghiệp
có thẩm quyền. Đối với công việc xây lắp này, sau khi hợp đồng theo hình thức
trọn gói
được ký kết, khối lượng công việc thực tế nhà thầu đã thực hiện để hoàn thành
theo thiết
kế (nhiều hơn hay ít hơn khối lượng công việc nêu trong hợp đồng) không ảnh
hưởng tới
số tiền thanh toán cho nhà thầu.
Chủ đầu tư chịu trách nhiệm về tính chính xác của số lượng, khối lượng công
việc.
Trường hợp có thất thoát xảy ra (do tính toán sai số lượng, khối lượng công
việc) thì tổ
chức, cá nhân thuộc chủ đầu tư làm sai có trách nhiệm đền bù và xử lý theo quy
định của
pháp luật. Trường hợp chủ đầu tư và kỹ sư định giá có quy định về việc xử lý đối
với việc
tính toán sai khối lượng, khối lượng công việc thì chủ đầu tư được đền bù theo
thỏa thuận
trong hợp đồng với kỹ sư định giá.
Đối với hợp đồng theo đơn giá (đơn giá cố định và đơn giá điều chỉnh): Khối
lượng công việc thực tế mà nhà thầu đã thực hiện để hoàn thành theo đúng thiết
kế ít hơn
khối lượng công việc nêu trong hợp đồng, nhà thầu chỉ được thanh toán cho phần
khối
lượng thực tế đã thực hiện. Đây là một trong những nội dung để quản lý chi phí
khi thanh
toán theo giai đoạn cho nhà thầu. Chủ đầu tư, tư vấn giám sát và nhà thầu chịu
trách
nhiệm xác nhận vào biên bản nghiệm thu khối lượng hoàn thành để làm cơ sở thanh
toán
cho nhà thầu.
Đối với hợp đồng theo tỷ lệ phần trăm: Giá hợp đồng theo tỷ lệ phần trăm giá trị
của công trình hoặc khối lượng công việc. Khi nhà thầu hoàn thành các nghĩa vụ
theo hợp
đồng, chủ đầu tư thanh toán cho nhà thầu số tiền bằng tỷ lệ phần trăm được xác
định trong
hợp đồng nhân với giá trị công trình hoặc khối lượng công việc đã hoàn thành.
Điều chỉnh giá hợp đồng hoặc điều chỉnh hợp đồng: được áp dụng đối với hình
thức hợp đồng theo đơn giá hoặc hợp đồng theo thời gian.
Phương pháp điều chỉnh giá quy định trong hợp đồng phải bảo đảm phù hợp với
tính chất công việc nêu trong hợp đồng. Các cơ sở dữ liệu đầu vào để tính toán
điều chỉnh
giá phải phù hợp với nội dung công việc. Trong hợp đồng cần quy định sử dụng báo
giá,
hoặc chỉ số giá của các cơ quan có thẩm quyền tại địa phương, trung ương hoặc cơ
quan
chuyên ngành độc lập của nước ngoài ban hành đối với các chi phí có nguồn gốc từ
nước
ngoài.
96
Vũ Đức Thắng Luận văn cao học –CN: Kinh tế Công nghiệp
97
Vũ Đức Thắng Luận văn cao học –CN: Kinh tế Công nghiệp
Kiểm soát hợp
đồng trọn
gói:
Chủ đầu tư (ho
ặc
KS định giá nếu
chủ đầu t
ư thuê)
rà soát kh
ối
1. Biên bản nghiệm thu công
trình, hạng mục công trình
có xác nhận bên giao thầu
(ho
ặc KS
ĐG) và bên nh
ận
2. Hồ sơ hoàn công các
công việc được nghiệm thu
trong giai đoạn thanh
toán
3. Bảng xác định giá trị
kh
ối l
ư
ợng công việc hoàn
4. Bảng xác định giá trị
khối lượng phát sinh
5. Bảng tính giá trị đề
ngh
ị thanh toán
CĐT Báo
cáo người
quyết
đ
ịnh
đ
ầu
Nếu
có
sai
xót
Nếu
khôn
g
có
sai
xót
tiến
hành
than
h
toán
Kiểm soát hợp
đồng ĐG CĐ:
Chủ đầu tư (ho
ặc
KS định giá)
kiểm tra khối
lượng công thực
tế nhà thầu đ
ã
th
ực hiện so với
Chỉ được
thanh toán
khối lượng
đã thực
hi
ện
Nếu
ít
hơn
1. Biên bản nghiệm
thu công việc hoàn
thành
CĐT (hoặc
KSĐG)
- Xác định KLPS
- Đơn giá công
Nếu
có KL
phát
sinh
2. Biên bản nghiệm thu
công việc hoàn thành
3. Bảng xác định giá
trị khối lượng hoàn
thành theo h
ợp
đ
ồng
4. Bản xác định khối
lượng phát
sinh ngoài h
ợp
đ
ồng
5. Bản xác định đơn
giá điều
ch
ỉnh theo quy
đ
ịnh
6. Bảng tính giá trị
đề nghị
thanh toán
CĐT (hoặc
KSĐG)
- Xác định
KLPS
-
Đơn giá
Nếu
nhiều
hơn
Sơ đ
ồ 1.6: Kiểm soát chi phí khâu thanh toán vốn
đ
ối với
các hình th
ức hợp
đ
ồng
98
Vũ Đức Thắng Luận văn cao học –CN: Kinh tế Công nghiệp
Hoàn thiện một số biểu giá tính toán khối lượng nêu trong hồ sơ thanh toán đối
với
hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định và đơn giá điều chỉnh. Trong
giai
đoạn này, chủ đầu tư hướng dẫn nhà thầu thực hiện lập bảng tính giá trị đề nghị
thanh
toán, bảng tính giá trị khối lượng công việc hoàn thành theo hợp đồng, bảng xác
định đơn
giá điều chỉnh theo quy định của hợp đồng, bảng xác định giá trị khối lượng phát
sinh
ngoài hợp đồng theo biểu mẫu dưới đây:
Bảng 1.6: Bảng tính giá trị đề nghị thanh toán
Số
TT
Các chỉ tiêu
Đơn vị
tính
Giá trị Ghi chú
1 Giá trị khối lượng hoàn thành theo
hợp đồng
2
Giá tr
ị khối l
ư
ợng các công việc
phát sinh ngoài hợp đồng
3
Chi
ết khấu tiền tạm ứng (theo qui
định của hợp đồng)
4
Giá tr
ị
đ
ề nghị thanh toán (1+2
-
3)
…….
Bảng 1.7: Bảng giá trị khối lượng công việc hoàn thành theo hợp đồng
Số
TT
Tên công
việc
Đơn
vị
tính
Kh
ối l
ư
ợng
Đơn giá
thanh toán
Thành ti
ền
Theo HĐ
Đ
ã th
ực
hiện
Theo
HĐ
Đ
ã th
ực
hiện
1
2
….
…..
Tổng cộng
99
Vũ Đức Thắng Luận văn cao học –CN: Kinh tế Công nghiệp
Bảng 1.8: Bảng xác định đơn giá điều chỉnh theo quy định của hợp đồng
Số
TT
Tên công việc
Đơn vị
tính
Đơn giá
Ghi chú
Theo hợp đồng
Điều chỉnh
theo qui định
của hợp đồng
1
2
Bảng 1.9: Bảng xác định giá trị khối lượng phát sinh ngoài hợp đồng
Số
TT
Tên công việc
Đơn
vị
tính
Khối
lượng
phát
sinh
Đơn giá
Thành ti
ền
Theo
HĐ
Theo đơn
giá bổ sung
Theo
HĐ
Theo đơn
giá bổ
sung
1
2
Tổng cộng
+ Giai đoạn 2: Chủ đầu tư kiểm soát hồ sơ thanh toán
Trên cơ sở hồ sơ thanh toán nhà thầu gửi lên cùng với hợp đồng xây dựng, phụ lục
hợp đồng kèm theo, Kỹ sư định giá của chủ đầu tư cần kiểm tra một số nội dung
sau đây:
Bước 1: Kiểm tra biên bản nghiệm thu từng lần thanh toán như khối lượng nghiệm
thu, thời gian, phải khớp đúng với khối lượng hoàn thành, sổ nhật ký thi công
của nhà
thầu và nhật ký giám sát của tư vấn giám sát.
100
Vũ Đức Thắng Luận văn cao học –CN: Kinh tế Công nghiệp
Bước 2: Kiểm tra việc xác định khối lượng hoàn thành so với bản vẽ thiết kế, hồ
sơ dự thầu,
khối lượng thực tế thi công đã được nghiệm thu. Kiểm tra việc áp dụng đơn giá
cho từng công việc
đối với hợp đồng theo đơn giá, việc tính toán và áp dụng định mức, đơn giá các
công việc bổ sung,
phát sinh. Kiểm tra việc áp dụng chỉ số giá về thời gian lập, thông báo giá của
các cơ quan có thẩm
quyền, tổ chức tư vấn và nhà sản xuất.
Bước 3: Kiểm tra sự phù hợp các danh mục các khoản chi phí trong hồ sơ thanh
toán
đã được phê duyệt, hồ sơ trúng thầu với danh mục kế hoạch vốn được giao chỉ
tiêu, xác
định các khoản chi bổ sung phát sinh có nằm trong dự phòng phí và được phép điều
chỉnh
không. Trường hợp các nội dung thanh toán không có trong danh mục dự án thì kỹ
sư
định giá phải thông báo cho chủ đầu tư để chủ đầu tư quyết định.
Bước 4: Kiểm tra việc tính toán bảng khối lượng về sai số, nhầm lẫn và lỗi chính
tả
để kịp thời chỉnh sửa cho đúng với khối lượng được nghiệm thu, khối lượng trong
hồ sơ
trúng thầu hoặc khối lượng bổ sung ngoài thiết kế.
Bước 5: Kiểm tra tổng thể tài liệu gửi 1 lần và tài liệu gửi từng lần thanh toán
Kỹ sư định giá thông báo cho chủ đầu tư (hoặc ban quản lý dự án) về kết quả kiểm
soát từng lần thanh toán, những yêu cầu về việc điều chỉnh hồ sơ thanh toán bảo
đảm hợp
pháp, hợp lệ theo quy định hiện hành trước khi gửi hồ sơ lên Kho bạc nhà nước.
Sơ đồ 1.7: Các bước thực hiện kiểm soát hồ sơ thanh toán của Chủ đầu tư