Luận án Tiến sĩ Dịch tễ học: Một số đặc điểm và yếu tố nguy cơ của nghe kém ở trẻ em từ 2 đến 5 tuổi tại các trường mẫu giáo nội thành Hà Nội
7,976
145
131
42
2.6.
Bệnh khác Nhị phân Phỏng vấn trực tiếp
III.
Đặc điểm tiền sử khi sinh và ngay sau sinh
3.1.
Tuổi thai của trẻ Định danh Phỏng vấn trực tiếp
3.2.
Hình thức sinh Định danh Phỏng vấn trực tiếp
3.3.
Cân nặng của trẻ khi sinh Định danh Phỏng vấn trực tiếp
3.4.
Trẻ phải thở Oxy Nhị phân Phỏng vấn trực tiếp
3.5.
Vàng da bất thường sau khi
sinh
Nhị phân Phỏng vấn trực tiếp
IV.
Tiền sử bị bệnh sau khi sinh của trẻ
4.1.
Bị sởi Nhị phân Phỏng vấn trực tiếp
4.2.
Bị ho gà Nhị phân Phỏng vấn trực tiếp
4.3.
Bị bạch hầu Nhị phân Phỏng vấn trực tiếp
4.4.
Bị quai bị Nhị phân Phỏng vấn trực tiếp
4.5.
Bị sốt phát ban Nhị phân Phỏng vấn trực tiếp
4.6.
Bị viêm não Nhị phân Phỏng vấn trực tiếp
4.7.
Bị viêm màng não Nhị phân Phỏng vấn trực tiếp
4.8.
Các bệnh khác Nhị phân Phỏng vấn trực tiếp
43
Sơ đồ 2.1: Sơ đồ nghiên cứu
Chọn Quận/trường và trẻ
tham gia nghiên cứu
Khám sàng lọc và đo âm ốc tai
lần 1 tại trường (7191 trẻ)
Trẻ (+) (6854 trẻ)
Trẻ (-) (337 trẻ)
Khám đo âm ốc tai
lần 2 tại Viện Nhi
Loại 23 trẻ
âm tính giả
Xác định đặc
điểm đối tượng
Đo ABR, ASR, Đơn
âm, Nội soi TMH
(314 trẻ)
Chọn ngẫu nhiên
628 trẻ làm nhóm
chứng
Phỏng vấn sâu 628
bà mẹ
Phỏng vấn sâu 314
bà mẹ tại Viện Nhi
Xác định các
yếu tố nguy cơ
Xác định tỷ lệ
nghe kém theo
tuổi, giới
Xác định đặc
điểm và mức độ
nghe kém
44
2.9 Khắc phục sai số
Nghiên cứu được tiến hành tại cộng đồng, sàng lọc đối tượng với số lượng lớn,
do đó nhiều biện pháp sau đã được thực hiện nhằm khắc phục các sai số:
Người tiến hành đo âm Ốc tai cho trẻ, đo các test thính giác chuyên sâu là bác
sỹ (kỹ thuật viên) của Bệnh viện Nhi Trung ương đã được tập huấn và thực
hành về quy trình đo âm Ốc tai theo một quy trình thống nhất.
Máy đo OAE là máy đo cho độ chính xác cao và đều được hiệu chỉnh trước
mỗi lần đo.
Điều tra viên được tập huấn và thực hành phỏng vấn: Người phỏng vấn là các
bác sỹ, kỹ thuật viên của Trung tâm Thính học tại Bệnh viện Nhi Trung ương
đã được tập huấn kỹ về cách tiếp cận, cách phỏng vấn và thực hành phỏng
vấn theo một quy trình thống nhất.
Giảm bớt sai số nhớ lại thông qua việc hỏi kỹ tiền sử, sử dụng các dấu hiệu
bệnh bằng hình ảnh và đối chiếu với sổ theo dõi sức khỏe của mẹ và trẻ.
Các công cụ nghiên cứu bao gồm bộ câu hỏi tại cộng đồng và bệnh án mẫu
đều được các chuyên gia trong lĩnh vực TMH thiết kế rõ ràng, dễ hiểu, được
thử nghiệm và chỉnh sửa nhiều lần trước khi sử dụng trong thu thập số liệu
chính thức tại cộng đồng và tại Bệnh viện Nhi Trung ương.
2.10 Quản lý và xử lý số liệu
Xây dựng hệ thống nhập và quản lý số liệu. Số liệu được nhập 2 lần độc lập, sử
dụng phần mềm Epi data 3.0.
Số liệu định lượng được phân tích bằng phần mềm SPSS 18.0 bao gồm các
phân tích thống kê mô tả, phân tích hồi quy đơn biến (sử dụng trong nghiên cứu
bệnh-chứng). Mô hình hồi quy tuyến tính đa biến cũng được phân tích nhằm tìm
ra mô hình các yếu tố liên quan.
45
Kết quả nghiên cứu được trình bày dưới dạng các tỷ lệ (%), tỷ suất chênh (OR)
và tỷ suất chênh có hiệu chỉnh (adjusted OR) trong các phân tích đơn biến và đa
biến với khoảng tin cậy (CI): 95%. Kiểm định 2 test, Fisher’exact test được sử
dụng để xem xét sự khác biệt trong nhóm.
2.11 Đạo đức trong nghiên cứu
- Đề cương nghiên cứu được Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu của Viện Vệ
sinh dịch tễ Trung ương thông qua.
- Việc khám sàng lọc thực hiện trên địa bàn Hà Nội được sự đồng ý của Chi
cục dân số và Kế hoạch hóa gia đình Hà Nội, Sở Y tế Hà Nội và Bệnh viện
Nhi Trung ương.
- Nghiên cứu có sự đồng ý của cha mẹ, gia đình hoặc người giám hộ trẻ (Phụ
lục 8: Phiếu đồng ý tham gia nghiên cứu).
- Các kết quả đều được giữ bí mật và chỉ phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu.
- Các trẻ có nghi ngờ nghe kém (thông qua khám sàng lọc ban đầu) sẽ được
tiếp tục thực hiện các test thính giác chuyên sâu tại Trung tâm Thính học –
Bệnh viện Nhi Trung ương. (được khám ưu tiên và miễn phí cho tất cả các
dịch vụ)
- Phương pháp đo OAE, ABR hoặc đơn âm không gây bệnh, không đau,
không thâm nhập nên không gây chảy máu, không lây bệnh và không gây
khó chịu cho trẻ.
- Các trẻ có xác định nghe kém sẽ được tư vấn cách chăm sóc, xử trí theo chế
độ khám chữa bệnh cho trẻ dưới 6 tuổi của Bộ Y tế.
2.12 Một số hạn chế và khu trú của nghiên cứu
Mặc dù nghiên cứu được triển khai tại các trường mẫu giáo thuộc nội
thành Hà Nội theo hình thức lựa chọn bốc thăm ngẫu nhiên, tuy nhiên nghiên
cứu chỉ thực hiện ở những trường mẫu giáo công lập mà không thực hiện ở
46
những trường mẫu giáo dân lập, trường mẫu giáo tư thuộc nội thành Hà Nội.
Tuy nhiên theo Sở Giáo dục Hà Nội, hơn 90,0% trẻ trong độ tuổi mẫu giáo theo
học tại những trường mẫu giáo công lập này, do đó việc nghiên cứu chỉ triển
khai tại các trường mẫu giáo công lập có thể không ảnh hưởng gì tới kết quả
nghiên cứu. Bên cạnh đó, nghiên cứu chỉ thực hiện ở nội thành Hà Nội, nơi các
đặc điểm về nghe kém ở trẻ mẫu giáo có thể khác trẻ mẫu giáo ở các huyện
ngoại thành Hà Nội.
Phương pháp sàng lọc đo âm ốc tai kích thích là phương pháp phù hợp
trong sàng lọc nghe kém tại cộng đồng, tuy nhiên phương pháp này chỉ sàng lọc
nghe kém do tổn thương và ảnh hưởng từ ốc tai trở ra, do đó những trẻnghe kém
có nguyên nhân sau ốc tai vẫn không được phát hiện. Việc phát hiện loại nghe
kém này phải được thực hiện bằng các phương pháp chuyên sâu hơn như ABR,
đơn âm. Tuy nhiên, do vấn đề về nguồn lực như hậu cần, kinh phí và thời gian
trong sàng lọc nghe kém tại cộng đồng, việc sử dụng các phương pháp chuyên
sâu như ABR, đơn âm là khó khả thi. Phương pháp đo OAE có độ nhạy cao, do
đó sử dụng phương pháp này trong sàng lọc nghe kém cho trẻ mẫu giáo tại cộng
đồng vẫn là phương pháp phù hợp.
Do bản chất của nghiên cứu bệnh chứng là hồi cứu lại những yếu tố liên
quan tới nghe kém ở trẻ do đó trong nghiên cứu này, một số yếu tố liên quan
đến nghe kém như ảnh hưởng của tiếng ồn tới nghe kém, việc sử dụng một số
loại kháng sinh tới nghe kém chưa được nghiên cứu. Thực tế cho thấy việc
nghiên cứu tiếng ồn tới nghe kém ở trẻ em là rất phức tạp, khó có thể thực hiện
trong nghiên cứu này. Bên cạnh đó tìm hiểu tiền sử sử dụng một số nhóm kháng
sinh ở trẻ cũng gặp nhiều khó khăn và có thể cho kết quả không chính xác bởi vì
các bà mẹ sử dụng thuốc, biệt dược cho trẻ theo hướng dẫn, kê đơn của cán bộ y
tế chứ không tìm hiểu sâu về loại thuốc, nhóm kháng sinh mà trẻ sử dụng.
47
CHƯƠNG 3
KẾT QUẢ
3.1. Đặc điểm nghe kém ở trẻ mẫu giáo từ 2 tuổi đến 5 tuổi
3.1.1 Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
3.1.1.1 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo quận
Bảng 3.1: Phân bố đối tượng nghiên cứu theo quận (n=7.191)
Quận
Nam Nữ Chung
Số lượng
% Số lượng
% Số lượng
%
Ba Đình 795 11,1 729 10,1 1524 21,2
Tây Hồ 761 10,6 781 10,9 1542 21,4
Đống Đa 628 8,7 543 7,6 1171 16,3
Thanh Xuân 763 10,6 689 9,6 1452 20,2
Hoàng Mai 818 11,4 684 9,5 1502 20,9
Tổng 3765 52,4 3426 47,6 7191 100
Kết quả bảng trên cho thấy tổng số có 7191 trẻ em ở 5 quận tham gia vào
nghiên cứu đáp ứng cỡ mẫu theo yêu cầu và tỷ lệ phân bố số trẻ được chọn vào
nghiên cứu của 5 quận không có sự khác biệt. Quận có số trẻ em ít nhất là 1171
trẻ, chiếm 16,3%, quận có số trẻ cao nhất, chiếm 21,4%.
48
3.1.1.2 Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi
Bảng 3.2: Phân bố đối tượng nghiên cứu theo độ tuổi (n=7.191)
Tuổi
Nam Nữ Chung
Số lượng
% Số lượng
% Số lượng
%
2 tuổi 379 5,3 321 4,5 700 9,7
3 tuổi 872 12,1 809 11,3 1681 23,4
4 tuổi 1249 17,4 1138 15,8 2387 33,2
5 tuổi 1265 17,6 1158 16,1 2423 33,7
Số lượng trẻ trong nghiên cứu tăng dần với độ tuổi của trẻ, thấp nhất là trẻ 2
tuổi (9,7%), cao nhất là trẻ 5 tuổi, chiếm 33,7%.
3.1.2 Kết quả đo âm ốc tai (OAE) lần 1 tại cộng đồng
3.1.2.1 Tỷ lệ OAE (-) lần 1 theo quận
Bảng 3.3: Tỷ lệ OAE (-) theo quận (n=7.191)
Quận
OAE (+) OAE (-)
Số trẻ % Số trẻ %
Ba Đình 1451 95,2 73 4,8
Tây Hồ 1472 95,5 70 4,5
Đống Đa 1117 95,4 54 4,6
Thanh Xuân 1379 95,0 73 5,0
Hoàng Mai 1435 95,5 67 4,5
Tổng 6854 95,3 337 4,7
49
Các quận có tỷ lệ OAE (-) tương đối giống nhau, dao động từ 4,5% ở quận Tây
Hồ, Hoàng Mai đến 5,0% ở quận Thanh Xuân. Tỷ lệ OAE (+) đều trên 95,0% ở
tất cả các quận. Sự khác biệt về kết quả OAE (-) và OAE (+) giữa các quận
không có ý nghĩa thống kê (p>0,05).
3.1.2.2 Tỷ lệ OAE(-) lần 1 theo tuổi
Biểu đồ 3.1: Tỷ lệ OAE (-) theo từng nhóm tuổi (n=7.191)
Biểu đồ trên cho thấy trẻ 2, 3 tuổi có tỷ lệ OAE (-) cao nhất, lần lượt là 8,1%
và
6,0%. Trẻ 4 tuổi có tỷ lệ OAE (-) thấp nhất, chỉ 3,4%. Sự khác biệt về kết quả
OAE (-) giữa các nhóm tuổi có ý nghĩa thống kê, với p<0,05.
8,1
6,0
3,4
4,0
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
2 tuổi 3 tuổi 4 tuổi 5 tuổi
p <0,05
Tỷ lệ %
Tuổi
50
3.1.2.3 Tỷ lệ OAE âm tính lần 1 theo giới
Biểu đồ 3.2: Tỷ lệ OAE (-) theo giới tính
Tỷ lệ đo âm ốc tai âm tính ở trẻ em nam và trẻ em nữ lần lượt là 5,0% và 4,3%.
Sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê (p > 0,05).
3.1.2.4 Kết quả đo âm ốc tai sàng lọc lần 2
Bảng 3.4: Kết quả đo OAE lần 2 những trẻ OAE (-) lần 1 (n=337)
Trẻ
OAE lần 2
OAE (-) OAE (+)
Số trẻ % Số trẻ %
Trẻ OAE (-)
lần 1
314 93,2 23 6,8
Trong tổng số 337 trẻ có kết quả đo âm Ốc tai âm tính lần 1, sau khi được khám
tai và được đo OAE lần 2 tại phòng cách âm chuẩn của Trung tâm thính học có
314 trẻ có kết quả OAE (-), chiếm 93,2%. Có 23 trẻ (6,8%) có kết quả OAE lần
2 (+).
5,0
4,3
3.8
4
4.2
4.4
4.6
4.8
5
5.2
Nam
Nữ
p>0,05
Tỷ lệ %
Giới tính
51
3.1.3 Đặc điểm nghe kém của trẻ mẫu giáo nội thành Hà Nội qua đo ABR
hoặc đơn âm
3.1.3.1 Tỷ lệ nghe kém theo quận
Bảng 3.5: Tỷ lệ nghe kém theo quận (n=7191)
Quận Không nghe kém Nghe kém
Số trẻ % Số trẻ %
Ba Đình 1.454 95,4 70 4,6
Tây Hồ 1.480 96,0 62 4,0
Đống Đa 1.118 95,5 53 4,5
Thanh Xuân 1.388 95,6 64 4,4
Hoàng Mai 1.437 95,7 65 4,3
Tổng 6.877 95,6 314 4,4
Toàn bộ 314 trẻ có kết quả OAE (-) lần 2 được đo và khám thính lực tại phòng
cách âm tuyệt đối của bệnh viện Nhi Trung ương nhằm xác định tỷ lệ nghe kém
và đặc điểm nghe kém của nhóm đối tượng này. Kết quả cho thấy toàn bộ 314
trẻ có kết quả OAE lần 2 âm tính đều được xác định là trẻ nghe kém sử dụng
phương pháp đo ABR hoặc đơn âm. Như vậy qua 3 lần đo cho thấy tỷ lệ nghe
kém ở trẻ mẫu giáo là 4,4%, trong đó cao nhất là quận Ba Đình (4,6%), tỷ lệ
nghe kém thấp nhất ở quận Hoàng Mai (4,3%). Sự khác biệt về tỷ lệ nghe kém
giữa các quận không có ý nghĩa thống kê (p>0,05). Kết quả này cũng cho thấy
nghiệm pháp đo âm ốc tai ứng dụng tại cộng đồng có giá trị thực tiễn và khả
năng thực thi cao.